Jasnota biała (głucha pokrzywa) - właściwości, zastosowanie i przeciwwskazania

Wyglądem przypomina pokrzywę, dlatego łatwo ją przeoczyć, choć od dawna zajmuje ważne miejsce w zielarstwie. W artykule przyjrzymy się bliżej temu, co zawierają kwiaty i liście jasnoty, jakie są właściwości jasnoty białej oraz w jakich sytuacjach może wspomagać organizm, między innymi dzięki tradycyjnie przypisywanemu jej działaniu przeciwkrwotocznemu.

Czym jest jasnota biała?

Jasnota biała (Lamium album L.) to wieloletnia roślina zielna z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae). Kształtem liści przypomina pokrzywę zwyczajną, ale nie ma parzących włosków, dlatego mówi się też na nią głucha pokrzywa lub martwa pokrzywa. Ma czterokanciastą łodygę, naprzeciwległe, ząbkowane liście oraz białe kwiaty dwuwargowe wyrastające w okółkach w kątach liści. Osiąga wysokość do 60 cm. Kwitnie od kwietnia do października.

Surowcem zielarskim jest ziele jasnoty białej, czyli górne pędy razem z liśćmi i kwiatami.

Naturalny zasięg jasnoty białej obejmuje strefę klimatu umiarkowanego – od Europy po wschodnią Azję. Poza tym obszarem została zawleczona i zadomowiła się między innymi w Ameryce Północnej. [1]

Gdzie znaleźć jasnotę?

W Polsce jasnota jest pospolita. Rośnie głównie w miejscach związanych z działalnością człowieka i zwykle na stanowiskach półcienistych – czyli ani w pełnym cieniu, ani w lesie, ani na otwartej, słonecznej łące. Szukaj jej:

• przy drogach i ogrodzeniach,
• na nieużytkach i rumowiskach,
• przy zabudowaniach,
• na obrzeżach zarośli i lasów,
• na żyznych, wilgotnych glebach bogatych w azot i próchnicę.

Jasnota biała – właściwości, działanie i skład

Skład chemiczny jasnoty białej warunkuje jej właściwości lecznicze. Zawarte w niej związki aktywne to iridoidy i glikozydy irydoidowe (szczególnie istotny jest lamalbid i albinozyd), fenylopropanoidy, flawonoidy, kwasy fenolowe, olejek eteryczny i inne.

Jasnota biała – działanie

Według Henryka Różańskiego jasnota biała wykazuje działanie:

• ściągające i przeciwkrwotoczne
• przeciwzapalne na skórę i błony śluzowe
• przeciwwysiękowe
• rozkurczowe
• przeciwbakteryjne i hamujące rozwój niektórych grzybów
• żółciopędne
• wykrztuśne
• oraz działa moczopędnie

Za działanie ściągające i przeciwkrwotoczne odpowiadają garbniki. Śluzy mogą z kolei powlekać błony śluzowe i skórę. To uzasadnia tradycyjne zastosowanie jasnoty przy podrażnieniach, zaczerwienieniu i pieczeniu okolic intymnych, jamy ustnej, gardła czy przewodu pokarmowego.

Jest to opis oparty na fitoterapii tradycyjnej, składzie surowca i danych eksperymentalnych. Właściwości te nie zostały potwierdzone w badaniach klinicznych. [2]

Jasnota biała – na co pomaga?

Według lecznictwa ludowego jasnota miała pomagać na:

• obfite i bolesne miesiączki
• białe upławy
• stany zapalne dróg rodnych
• kaszel i infekcje dróg oddechowych
• biegunki
• hemoroidy
• stany zapalne skóry i trudno gojące się rany

Są to zastosowania tradycyjne. [3]

Jasnota biała na torbiele

Nie ma wiarygodnych badań klinicznych potwierdzających, że jasnota biała zmniejsza torbiele jajnika czy powoduje ich wchłanianie. Nie wykazano także, aby regulowała powstawanie torbieli.

Jasnota biała wykorzystywana była tradycyjnie przy upławach, bolesnych miesiączkach i krwawieniach z macicy. Prawdopodobnie z tego powodu w popularnych źródłach rozszerza się jej zastosowanie również na torbiele. Takiego wniosku nie potwierdzają jednak dostępne badania.

Torbiel może mieć różne pochodzenie i wymagać obserwacji, leczenia hormonalnego albo zabiegu. Dlatego przed zastosowaniem jasnoty należy skonsultować się z lekarzem i wykonać zalecone badania kontrolne.

Jasnota biała na torbiele

Nie ma wiarygodnych badań klinicznych potwierdzających, że jasnota biała zmniejsza torbiele jajnika czy powoduje ich wchłanianie. Nie wykazano także, aby regulowała powstawanie torbieli.

Jasnota biała wykorzystywana była tradycyjnie przy upławach, bolesnych miesiączkach i krwawieniach z macicy. Prawdopodobnie z tego powodu w popularnych źródłach rozszerza się jej zastosowanie również na torbiele. Takiego wniosku nie potwierdzają jednak dostępne badania.

Torbiel może mieć różne pochodzenie i wymagać obserwacji, leczenia hormonalnego albo zabiegu. Dlatego przed zastosowaniem jasnoty należy skonsultować się z lekarzem i wykonać zalecone badania kontrolne.

Jasnota biała na mięśniaki

Nie ma dowodów, że jasnota biała zmniejsza mięśniak macicy, hamuje jego wzrost lub wpływa na estrogen i progesteron w sposób przydatny w leczeniu mięśniaków.

Może być kojarzona z mięśniakami dlatego, że medycyna ludowa stosowała ją przy obfitych krwawieniach miesiączkowych.

Mięśniak może powodować nasilone krwawienia, niedokrwistość, ból i ucisk. Preparaty z jasnotą nie powinny zastępować diagnostyki ginekologicznej, USG ani leczenia mięśniaków.

Jak stosować jasnotę białą?

Jasnotę możesz stosować doustnie w naparach i odwarach, a także zewnętrznie w nasiadówkach.

Napar z jasnoty białej

1-2 łyżeczki ziela zalej szklanką wrzącej wody, przykryj i odstaw na 10-15 minut. Pij 2-3 razy dziennie po 1 szklance naparu.

Susz z jasnoty białej możesz kupić w sklepach zielarskich i ze zdrową żywnością – na przykład u nas!

Kwiat jasnoty białej – jak stosować zewnętrznie?

Zastosowanie jasnoty białej na skórę jest bardzo proste.

3 łyżki ziela zalej 500 ml wrzącej wody, przykryj i odstaw do zaparzenia na 10-15 minut, odcedź. Usiądź w misce z naparem na 10-15 minut lub użyj naparu podczas mycia się. Stosuj raz dziennie przez 2 tygodnie.

Mocny odwar z jasnoty możesz też wlać do kąpieli.

Jasnota biała – przeciwwskazania i skutki uboczne

Przeciwwskazania do stosowania jasnoty są następujące:

• ciąża i karmienie piersią
• uczulenie na jasnotę lub inne rośliny z rodziny jasnotowatych
• niewyjaśnione krwawienia z dróg rodnych
• torbiel, mięśniak lub inne zmiany ginekologiczne bez ustalonego rozpoznania

W przypadku nasilonych albo przedłużających się krwawień nie ograniczaj się do preparatów z jasnotą. Skonsultuj się z lekarzem, ponieważ przyczyną może być mięśniak, polip, zaburzenie hormonalne, endometrioza lub inna choroba.

Czy jasnota biała jest bezpieczna w ciąży?

Kobiety w ciąży nie powinny pić jasnoty, ponieważ działa ona rozkurczowo i może wywołać poronienie. Możesz ją stosować zewnętrznie do nasiadówek, na skórę i do płukania jamy ustnej oraz gardła.

Źródła

1. 1. Jasnota biała. https://pl.wikipedia.org/wiki/Jasnota_bia%C5%82a
2. 2. Kwiat i ziele jasnoty białej – Flos et Herba Lamii albi w fitoterapii. https://rozanski.li/1282/kwiat-jasnoty-bialej-flos-lamii-albi-w-fitoterapii/
3. 3. Lamium Plants – A Comprehensive Review on Health Benefits and Biological Activities. https://www.mdpi.com/1420-3049/24/10/1913