Lex Szarlatan: co oznacza dla ziół, zielarzy i naturalnych terapii?

Resort zdrowia przedstawia go jako narzędzie ochrony pacjentów i uszczelnienie systemu ochrony zdrowia. Narzędzie to ma na celu wyeliminowanie z rynku niebezpiecznych usług oraz przekazów sprzecznych z aktualną wiedzą naukową. Czy aby na pewno ustawa będzie chroniła pacjentów? A może jest w tym drugie dno? Czy ustawa była konsultowana ze specjalistami od medycyny naturalnej (komplementarnej)? Czy została wymyślona tylko przez urzędników i zwolenników medycyny konwencjonalnej? 1

O co jest spór, dlaczego powstały petycje i jakie jest stanowisko Izby Zielarsko-Medycznej oraz środowiska terapeutów niekonwencjonalnych?

Zapraszam do lektury!

Lex Szarlatan – co to jest?

„Lex szarlatan” to potoczna nazwa nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Nie jest to oficjalna nazwa ustawy, tylko określenie medialne i społeczne.

Rada Ministrów przyjęła projekt Lex Szarlatan 12 maja 2026 roku. Sejm uchwalił ustawę 3 lipca 2026 roku, ale ustawa jeszcze nie obowiązuje. 22 lipca 2026 roku Senat wprowadził cztery poprawki. Ustawa wróciła więc do Sejmu, który może poprawki przyjąć albo odrzucić. 1 2 3

Senat nie zmienił najważniejszych założeń ustawy. Jedna z poprawek dotyczy sytuacji, w której RPP uzna działalność osoby lub firmy za praktykę pseudomedyczną i nakaże jej opublikować tę decyzję na własny koszt. Przy ustalaniu sposobu i miejsca publikacji RPP ma uwzględnić możliwości finansowe tej osoby lub firmy oraz to, czy wcześniej naruszała przepisy. Pozostałe trzy poprawki jedynie porządkują nazewnictwo dotyczące dezinformacji medycznej, usuwają powtórzony przepis i poprawiają błąd językowy. Senatorowie nie przyjęli natomiast propozycji zdefiniowania „aktualnej wiedzy medycznej”. Nadal nie wiadomo więc dokładnie, według jakich kryteriów RPP będzie rozstrzygał, co jest rzetelną wiedzą medyczną, a co dezinformacją. 3 4

Termin powstał z połączenia łacińskiego słowa lex, oznaczającego prawo, z określeniem szarlatan.

Według definicji z języka polskiego szarlatan to człowiek, który udaje, że posiada specjalistyczną wiedzę lub wyjątkowe umiejętności, wykorzystując łatwowierność i naiwność innych. Promuje niesprawdzone i fałszywe metody. A robi to, by zdobyć korzyści majątkowe lub sławę.

Słowo to najczęściej odnosi się do osób działających w dziedzinie medycyny, takich jak fałszywi uzdrowiciele czy znachorzy.

Synonimami tego słowa są:

• oszust
• hochsztapler
• naciągacz
• znachor (w negatywnym kontekście)
• szalbierz

Na dzień publikacji tego artykułu proces legislacyjny jeszcze trwa. Po rozpatrzeniu poprawek Senatu przez Sejm ustawa trafi do Prezydenta. Nowe zasady zaczną obowiązywać dopiero po zakończeniu procedury, podpisaniu ustawy przez Prezydenta i ogłoszeniu jej w Dzienniku Ustaw. 2 3

Ustawa Lex Szarlatan – czego miałby dotyczyć projekt?

Projekt nowelizacji ustawy ma zwalczać dwa zjawiska: praktyki pseudomedyczne i dezinformację medyczną.

W tym celu zakłada rozszerzenie kompetencji Rzecznika Praw Pacjenta, czyli sposób, w jaki Rzecznik ma z tymi zjawiskami walczyć, np. poprzez ostrzeżenia, decyzje tymczasowe, nakazy zaprzestania działań i kary (więcej o tym poniżej). 1 5

Aktualny tekst ustawy obejmuje trzy sytuacje zaliczane do praktyk pseudomedycznych: 5

1. Osoba niewykonująca zawodu medycznego udziela świadczenia zdrowotnego, które stwarza ryzyko uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia albo śmierci.
2. Ktoś oferuje metodę niebędącą świadczeniem zdrowotnym i wprowadza klienta w błąd, że diagnozuje lub leczy:
   • małoletnich,
   • choroby nowotworowe,
   • ciężkie choroby nieuleczalne,
   • zaburzenia psychiczne.
3. Ktoś prowadzi działalność leczniczą bez wymaganego wpisu do rejestru.

Powyższe działania muszą służyć osiągnięciu korzyści majątkowej lub osobistej. 5

Ustawa zakłada również przeciwdziałanie publicznemu rozpowszechnianiu dezinformacji dotyczącej metod diagnostycznych lub leczniczych, jeżeli nieprawdziwe informacje mogą zagrażać pacjentom. 5

Największe zainteresowanie budzą nowe uprawnienia Rzecznika Praw Pacjenta. Rzecznik będzie mógł wydawać ostrzeżenia publiczne, nakazywać zaprzestanie praktyki oraz wydawać decyzje tymczasowe z rygorem natychmiastowej wykonalności jeszcze przed zakończeniem postępowania. Za praktyki pseudomedyczne i naruszanie zbiorowych praw pacjentów mogą być nakładane kary do 1 mln zł, a za brak współpracy z Rzecznikiem Praw Pacjenta do 100 tys. zł. 1 5

Lex Szarlatan – petycja i sprzeciw środowiska

Zdaniem zwolenników nowe przepisy mają skuteczniej chronić pacjentów przed pseudomedycyną i działalnością osób podszywających się pod specjalistów medycznych. Resort zdrowia przekonuje, że celem jest wyeliminowanie z rynku i internetu groźnych praktyk, które wykorzystują lęk chorych, obiecują niepotwierdzone efekty albo odciągają ich od diagnostyki i leczenia zgodnego z aktualną wiedzą medyczną. 1

Przeciwnicy regulacji obawiają się natomiast, że nieostre pojęcia, takie jak: aktualna wiedza medyczna, świadczenie zdrowotne czy metoda diagnostyczna lub lecznicza, mogą być różnie interpretowane. 6 7

Kontrowersje budzi możliwość reakcji Rzecznika Praw Pacjenta jeszcze przed ostatecznym zakończeniem sprawy, na przykład przez wydanie publicznego ostrzeżenia lub nakazanie wstrzymania określonych działań. Krytycy obawiają się, że przy niejasnych przepisach takie zasady mogą zniechęcać także osoby prowadzące legalną edukację zdrowotną lub oferujące metody wspomagające (które nie zastępują leczenia czy diagnostyki), ponieważ będą bały się postępowania i wysokich kar. 5 6

Do takich osób należą np.: zielarze i fitoterapeuci, hipnoterapeuci, aromaterapeuci, dietetycy, naturopaci i doradcy lub edukatorzy zdrowotni.

Problemy może mieć także autor płatnego kursu, artykułu lub szkolenia o fitoterapii, aromaterapii albo innej metodzie komplementarnej, który przedstawia badania i tradycyjne zastosowania, jeśli RPP uzna przekaz za dezinformację sprzeczną z “aktualną wiedzą medyczną”. 5 7

Petycje w sprawie Lex Szarlatan

Sprzeciw przybrał również formę kilku petycji. Pierwsze z nich powstały w maju 2026 roku, po przyjęciu projektu przez Radę Ministrów. Kolejne opublikowano po uchwaleniu ustawy przez Sejm. Oznacza to, że część petycji odnosi się do wcześniejszych wersji przepisów, a część do tekstu przyjętego 3 lipca 2026 roku. 8 9

Autorzy petycji nie domagają się pozostawienia medycyny naturalnej bez kontroli. Postulują o ponowne przeanalizowanie ustawy i oddzielenie oszustwa medycznego od legalnej działalności związanej z lecznictwem naturalnym. Pojawiły się także propozycje wprowadzenia standardów kształcenia, certyfikacji terapeutów i kontroli jakości zamiast opierania systemu na karach. 7 8 9

Polska Izba Zielarsko-Medyczna oraz Polska Organizacja Zdrowia podkreślają, że niejasne pojęcia użyte w ustawie mogą pozostawić Rzecznikowi zbyt dużą swobodę przy ocenie poszczególnych przypadków. Domagają się także konsultowania nowych zasad z przedstawicielami zielarstwa i innych metod leczenia naturalnego zamiast tworzenia ich wyłącznie w gronie urzędników i przedstawicieli medycyny konwencjonalnej. 8 9

Najdalej idą petycje skierowane do Prezydenta RP. Ich autorzy żądają odmowy podpisania ustawy, skierowania jej do ponownego rozpatrzenia przez Sejm, a w przypadku wątpliwości konstytucyjnych także do Trybunału Konstytucyjnego. 8 9

Wątpliwości proceduralne zgłaszali także Rzecznik Praw Obywatelskich oraz Biuro Legislacyjne Senatu. 6 10

Lex Szarlatan – kogo dotyczy?

Lex Szarlatan dotyczy osób fizycznych, przedsiębiorców i innych podmiotów, które zarabiają na praktykach pseudomedycznych lub rozpowszechnianiu dezinformacji medycznej. 5

Zależnie od sytuacji przepisy mogą – ALE NIE MUSZĄ – objąć fitoterapeutów, naturopatów, homeopatów, hipnoterapeutów, akupunkturzystów, osteopatów, bioenergoterapeutów, osoby wykonujące biorezonans, sprzedawców terapii naturalnych i diet oczyszczających, producentów i sprzedawców suplementów, autorów płatnych kursów. 5

Przyjrzyjmy się poszczególnym przypadkom.

Lex Szarlatan a naturopata

Naturopata nie zostanie objęty ustawą tylko dlatego, że proponuje zmianę diety, techniki relaksacyjne, aktywność fizyczną czy suplementację. Może również omawiać metody wspomagające, o ile nie przedstawia ich jako pewnego sposobu diagnozowania lub leczenia choroby. 5 11

Ryzyko pojawia się, gdy naturopata zaczyna pełnić rolę lekarza. Przykładem jest rozpoznawanie chorób na podstawie irydologii, urządzeń „energetycznych” lub wywiadu, a następnie sprzedawanie klientowi terapii. Pod ustawę może podlegać także naturopata, który przekonuje osobę z depresją do zastąpienia leczenia psychiatrycznego suplementami albo oferuje rodzicom program „wyleczenia autyzmu” dziecka poprzez oczyszczanie organizmu.

Przykład: naturopata zaleca dorosłej osobie preparat wspomagający sen i wyraźnie informuje, że nie zastępuje on diagnostyki ani leczenia. Taka porada nie powinna zostać uznana za praktykę pseudomedyczną. Inaczej wygląda sytuacja, gdy rozpoznaje depresję, obiecuje jej wyleczenie suplementami i nakłania do odstawienia leków. 5 11

Lex Szarlatan a biorezonans

Biorezonans jest dobrym przykładem, ale ustawa nie zakazuje każdego badania biorezonansem. W nowej wersji liczy się nie sama metoda, lecz to, komu jest oferowana, co rzekomo diagnozuje lub leczy, jak jest reklamowana i czy stwarza zagrożenie. 5

Bardzo prawdopodobnie objęte ustawą będą:

• diagnozowanie biorezonansem chorób u dzieci (np. alergii, boreliozy, pasożytów, autyzmu, ADHD i innych),
• „wykrywanie” nowotworu biorezonansem,
• dobieranie terapii onkologicznej na podstawie biorezonansu,
• zapewnianie, że biorezonans pozwala zrezygnować z biopsji, rezonansu magnetycznego lub badań laboratoryjnych,
• leczenie lub diagnozowanie biorezonansem autyzmu, ADHD, depresji, schizofrenii, choroby afektywnej dwubiegunowej lub uzależnienia,
• sprzedaż pakietu suplementów dobranych po rzekomej diagnostyce biorezonansem dla dziecka albo osoby z nowotworem.

Ale pojawia się luka. Biorezonans wykonywany dorosłemu w celu wykrywania „nietolerancji pokarmowych”, pasożytów, niedoborów albo obciążenia toksynami nie wpada do zakazu, bo nie dotyczy ciężkiej choroby, zaburzenia psychicznego ani osoby małoletniej. Mógłby zostać zakwestionowany jako nielegalna działalność diagnostyczna albo dezinformacja zagrażająca zdrowiu, ale to nie wynika już tak jednoznacznie z definicji. 5

A co z wykrywaniem boreliozy za pomocą biorezonansu? U dzieci będzie to zakazane. U dorosłych – nie. To jest luka, która być może pozwoli dalej wykonywać taką działalność. Borelioza może powodować poważne powikłania neurologiczne, sercowe i stawowe, ale zasadniczo jest chorobą zakaźną leczoną antybiotykami, a nie „ciężką chorobą nieuleczalną”. Dlatego samo odpłatne mówienie dorosłemu, że biorezonans wykazał boreliozę, nie wpada automatycznie w ustawę, ale nadal może zostać zakwestionowane na innych podstawach. 5

Choroba u dorosłego wykryta biorezonansem – gdzie może być problem?

Prawo zalicza badania wykonywane w celu rozpoznania stanu zdrowia i ustalenia dalszego leczenia do diagnostycznych świadczeń zdrowotnych. 5

W przypadku rozpoznawania alergii, pasożytów czy boreliozy u dorosłego problem może pojawić się wtedy, gdy wynik biorezonansu prowadzi do konkretnych, potencjalnie szkodliwych decyzji. Przykładem jest zalecenie, by pacjent zastosował restrykcyjną dietę, odstawił leki i zrezygnował z właściwej diagnostyki na rzecz płatnej kuracji.

Przykład A

Terapeuta mówi: Biorezonans sugeruje, że ma pan boreliozę. Proszę potwierdzić to u lekarza i wykonać odpowiednie badania.

Tutaj trudno byłoby zarzucić mu, że naraził pacjenta na szkodę. Wręcz przeciwnie – kieruje go do właściwej diagnostyki.

Przykład B

Terapeuta mówi: Testy laboratoryjne są niewiarygodne. Biorezonans wykrywa boreliozę lepiej. Nie ma sensu robić badań. Zaczynamy terapię.

Tutaj sytuacja wygląda zupełnie inaczej. To terapeuta wpływa na Twoją decyzję i może doprowadzić do opóźnienia prawidłowego rozpoznania lub leczenia. W takim przypadku dużo łatwiej byłoby wykazać, że jego działanie stworzyło ryzyko dla zdrowia.

Przykład C

Terapeuta mówi: Wynik pokazuje boreliozę. To tylko informacja. Proszę zrobić z nią, co Pani uważa.

To jest najtrudniejszy przypadek. Jeżeli terapeuta przedstawia wynik biorezonansu jako rozpoznanie boreliozy, ale nie odradza badań ani leczenia, sprawa pozostaje niejednoznaczna. RPP musiałby wykazać, że metoda jest niewiarygodna według aktualnej wiedzy naukowej i że samo przekazanie takiego wyniku stwarzało ryzyko dla zdrowia. Problem w tym, że ustawa nie precyzuje, kto i według jakich kryteriów ma rozstrzygać, co dokładnie mieści się w pojęciu „aktualnej wiedzy medycznej”. Tę uwagę podnosił m.in. dr Henryk Różański oraz wiele organizacji biorących udział w konsultacjach projektu. 6 7

Lex Szarlatan a osteopatia

Osteopata figuruje w polskiej klasyfikacji zawodów, ale nie jest odrębnym, ustawowo regulowanym zawodem medycznym. W praktyce osteopatią zajmują się zarówno lekarze i fizjoterapeuci po dodatkowych szkoleniach, jak i osoby, które nie wykonują żadnego zawodu medycznego. Sama nazwa „osteopata” nie informuje więc, jakie kwalifikacje ma terapeuta. 12

Samo wykonywanie technik manualnych nie powinno zostać uznane za praktykę pseudomedyczną. Inaczej wygląda sytuacja, gdy osteopata stwierdza, że „wyczuł” chorobę narządu, odradza badania albo przekonuje, że terapia manualna zastąpi leczenie depresji czy ciężkiej choroby. Problemem może być też ryzykowny zabieg, np. na kręgosłupie, który stwarza ryzyko uszkodzenia ciała lub pogorszenia zdrowia, wykonywany przez osteopatę bez zawodu medycznego. Zawód medyczny w tym przypadku to fizjoterapeuta lub lekarz. 5

Znaczenie będzie miała więc nie sama metoda, lecz składane obietnice oraz ryzyko, jakie postępowanie stwarza dla pacjenta w przypadku braku kwalifikacji medycznych.

Lex Szarlatan a akupunktura

Ministerstwo podkreśla, że akupunktura nie jest uznawana za pseudomedycynę. W tym przypadku największe znaczenie ma bezpieczeństwo zabiegu. Wkłuwanie igieł narusza ciągłość skóry. Najczęściej powoduje jedynie niewielkie krwawienie, siniak lub ból w miejscu wkłucia. Poważne powikłania, takie jak zakażenie czy odma opłucnowa po zbyt głębokim wkłuciu w okolicy klatki piersiowej, są udokumentowane, ale zdarzają się bardzo rzadko. Jeśli jednak zabieg wykonuje osoba, która nie ma uprawnień medycznych, RPP może sprawdzić, czy jej działalność stwarza ryzyko uszkodzenia ciała lub pogorszenia zdrowia. 11 13

Drugim problemem może być obiecywanie efektów leczniczych, których nie potwierdzają wyniki badań klinicznych dotyczących danej choroby oraz przedstawianie akupunktury jako zamiennika diagnostyki i leczenia. 5

Lex Szarlatan a homeopatia

Homeopatia może zostać objęta ustawą wtedy, gdy jest sprzedawana jako skuteczna metoda leczenia mimo braku dowodów klinicznych na takie działanie. Samo sprzedawanie lub reklamowanie preparatów homeopatycznych nie wystarczy jednak do zastosowania Lex Szarlatan.

Istnieją preparaty homeopatyczne legalnie zarejestrowane jako produkty lecznicze (np. Oscillococcinum). Nie oznacza to, że potwierdzono ich skuteczność. Przy uproszczonej rejestracji leku nie wymaga się dowodu działania terapeutycznego. Opakowanie zawiera wtedy określenie „homeopatyczny produkt leczniczy bez wskazań leczniczych”. 14

Lex Szarlatan a hipnoza

Hipnoza nie jest metodą pseudomedyczną. Może służyć relaksacji, zmianie nawyków albo stanowić narzędzie lub element terapii wykorzystywany przez psychologa, psychoterapeutę albo lekarza w ramach prowadzonego leczenia.

NICE (Brytyjski National Institute for Health and Care Excellence) wymienia nawet hipnoterapię jako jedną z interwencji dla pacjentów z zespołem jelita drażliwego, gdy wcześniejsze postępowanie nie przyniosło poprawy. 15

Sytuacja jest jednak delikatna, ponieważ zaburzenia psychiczne zostały wymienione w ustawie Lex Szarlatan. Hipnoterapeuta, który nie jest psychoterapeutą, może więc narazić się na postępowanie, gdy sprzedaje sesje jako leczenie depresji, zespołu stresu pourazowego, uzależnienia, zaburzeń odżywiania, zaburzeń lękowych lub innych zaburzeń psychicznych. 5

Lex Szarlatan a zielarstwo – czy sklep zielarski ma się czego obawiać?

Ustawa reguluje także kwestie ziołolecznictwa – chodzi o oddzielenie legalnej, bezpiecznej i stosowanej od wieków fitoterapii, która często wspomaga standardowe leczenie, od niebezpiecznego znachorstwa.

Sklep zielarski nadal będzie mógł sprzedawać zioła, suplementy i roślinne preparaty. Ministerstwo Zdrowia potwierdza, że Lex Szarlatan nie zakazuje zielarstwa ani działalności sklepów zielarskich, o ile produkty są opisywane uczciwie. Sklep zielarski może więc zainteresować Rzecznika tylko wtedy, gdy sklep zacznie sprzedawać je razem z fałszywą diagnozą, obietnicą wyleczenia albo zaleceniem rezygnacji z właściwych badań i leczenia. 11

Nasze stanowisko jako sklepu zielarskiego

Popieramy walkę z osobami, które wykorzystują strach chorych, stawiają fałszywe diagnozy i sprzedają niesprawdzone kuracje jako zamiennik leczenia. Obiecywanie, że mieszanka ziół, wyciąg, dieta sokowa, głodówka, czy wlewy z witamin wyleczą nowotwór albo pozwolą odstawić leki stosowane w poważnych chorobach przewlekłych (np. w zaburzeniach tarczycy, RZS, cukrzycy typu 1, alergiach, astmie, chorobach autoimmunologicznych, HIV, endometriozie) nie ma nic wspólnego z odpowiedzialnym zielarstwem.

Lex Szarlatan nie uznaje jednak zielarstwa za pseudomedycynę. Nasze wątpliwości dotyczą tego, jak RPP będzie oceniał przypadki graniczne, na przykład omawianie tradycyjnych zastosowań roślin, wyników badań naukowych czy wspomagającego działania ziół w chorobach przewlekłych. 7 11

Jako sklep podlegamy przepisom dotyczącym reklamy żywności i suplementów. Nie możemy twierdzić, że zioła leczą choroby, cofają je lub naprawiają uszkodzenia organizmu, nawet jeżeli istnieją badania dokumentujące takie efekty. To jednak osobna kwestia od niezależnej edukacji naukowej. 16 17

Dlatego jesteśmy żywo zainteresowani tym, jak nowe przepisy będą stosowane wobec niezależnych fitoterapeutów, autorów publikacji i edukatorów, którzy nie sprzedają produktów zielarskich. Czy będą mogli oni przedstawiać wyniki badań naukowych? Czy RPP będzie uwzględniał cały dostępny materiał naukowy, również wtedy, gdy nie przełożył się on jeszcze na dopuszczone oświadczenia zdrowotne? Czy jednak za fakty naukowe i medyczne uznamy stanowiska instytucji regulacyjnych, np. sporządzonych przez EFSA?

Unijna lista zatwierdzonych oświadczeń zdrowotnych w dużej mierze odnosi się do witamin i składników mineralnych. Jednocześnie lista 1548 oświadczeń – pending EFSA claims – o składnikach roślinnych pozostaje nierozstrzygnięta od 2012 roku. Oznacza to, że od około 14 lat nie zakończono oceny i procesu decyzyjnego znacznej części komunikatów o działaniu roślin. 18 19

Stale pojawiają się nowe badania kliniczne na temat działania roślin i zawartych w nich substancji. Czy niezależne mówienie i pisanie o ich wynikach będzie nadal traktowane jako edukacja? Gdzie zostanie wyznaczona granica między przedstawianiem faktów naukowych a dezinformacją medyczną? Czy niejasność tej granicy może ostatecznie prowadzić do ograniczania debaty i cenzury?

Na te pytania nie znamy jeszcze odpowiedzi.

Lex Szarlatan – kiedy wejdzie w życie?

Nie ma jeszcze dokładnej daty wejścia w życie tej ustawy, ponieważ proces legislacyjny nadal trwa. 22 lipca 2026 roku Senat wprowadził cztery poprawki i przekazał uchwałę do Sejmu. Sejm zdecyduje, czy je przyjąć, a następnie ustawa trafi do Prezydenta i zostanie ogłoszona w Dzienniku Ustaw. 2 3

Zgodnie z aktualnym tekstem nowe przepisy mają wejść w życie po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy. Dokładną datę będzie więc można ustalić dopiero po jej publikacji w Dzienniku Ustaw. 5 6

FAQ – Lex Szarlatan

Oto zestaw powszechnie zadawanych pytań.

Co dalej z ustawą Lex Szarlatan?

Sejm przyjął ustawę 3 lipca 2026 roku, ale przepisy jeszcze nie obowiązują. 22 lipca Senat wprowadził cztery poprawki, dlatego ustawa wróciła do Sejmu. Po rozpatrzeniu poprawek przez posłów ustawa trafi do Prezydenta, a po podpisaniu zostanie ogłoszona w Dzienniku Ustaw. 2 3

Czy Lex Szarlatan dotyczy sklepów zielarskich?

Może dotyczyć sklepu zielarskiego, ale nie z powodu sprzedaży ziół. Problem pojawi się wtedy, gdy sklep lub jego pracownik zacznie przedstawiać produkt jako metodę diagnozowania albo leczenia choroby, przypisze mu właściwości lecznicze lub będzie nakłaniać klienta do rezygnacji z właściwej diagnostyki i leczenia. RPP może więc zainteresować się nie asortymentem, lecz reklamą, opisami produktów i poradami udzielanymi klientom. 11

Czy Lex Szarlatan zakazuje sprzedaży ziół?

Nie. Projekt nie zakazuje sprzedaży ziół, mieszanek zielarskich, preparatów zielarskich ani suplementów. Nadal jednak obowiązują dotychczasowe przepisy dotyczące reklamy żywności, suplementów, kosmetyków i produktów leczniczych. Reklama nie może obiecywać efektów leczniczych. 11 16 17

Czy Lex Szarlatan dotyczy kosmetologii?

Lex Szarlatan nie powinien obejmować zwykłych zabiegów pielęgnacyjnych ani kosmetologii estetycznej o małym ryzyku powikłań. Natomiast może dotyczyć kosmetologa wykonującego ryzykowne zabiegi, które Ministerstwo Zdrowia zalicza do medycyny estetyczno-naprawczej. Chodzi np. o podawanie toksyny botulinowej, wypełniaczy z usieciowanym kwasem hialuronowym, kwasu polimlekowego, hydroksyapatytu wapnia i polikaprolaktonu, a także mezoterapię iniekcyjną. Według resortu są to świadczenia zdrowotne zastrzeżone dla lekarzy. Jeżeli wykonuje je kosmetolog, RPP może uznać, że osoba niewykonująca zawodu medycznego udziela świadczenia stwarzające ryzyko dla zdrowia. 11 20

Czy Lex Szarlatan obejmuje ziołolecznictwo?

Może obejmować konkretną działalność zielarza lub fitoterapeuty, ale nie zakazuje ziołolecznictwa jako takiego. RPP może interweniować, gdy ktoś obiecuje wyleczenie ciężkiej choroby za pomocą ziół, odradza leczenie konwencjonalne, prowadzi nieuprawnioną diagnostykę albo zaleca preparaty w sposób stwarzający ryzyko dla zdrowia. Rzetelne omawianie działania roślin, ich tradycyjnych zastosowań, przeciwwskazań i możliwości wspomagania leczenia nie powinno samo w sobie zostać uznane za praktykę pseudomedyczną. 11

Gdzie znaleźć tekst projektu ustawy Lex Szarlatan?

Pierwotny projekt nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta znajduje się na stronie Sejmu jako druk nr 2598. Późniejsze sprawozdanie komisji i poprawki opublikowano w drukach nr 2756 oraz 2756-A. Tekst ustawy przyjętej przez Sejm znajduje się w druku senackim nr 782, a cztery poprawki Senatu z 22 lipca 2026 roku – w uchwale Senatu. Najwygodniej sprawdzać aktualny etap i wszystkie dokumenty na stronie przebiegu prac Senatu. 2 3 5 21

Jak głosowali posłowie nad Lex Szarlatan?

Za uchwaleniem nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta głosowało 232 posłów. Przeciw było 34, a od głosu wstrzymało się 162 parlamentarzystów. Posłowie większości rządowej poparli projekt. Parlamentarzyści z Prawa i Sprawiedliwości w większości wstrzymali się od głosu – zrobiło tak 160 posłów PiS, natomiast 7 zagłosowało przeciw. 22

Jakie nowe uprawnienia zyska Rzecznik Praw Pacjenta?

Rzecznik Praw Pacjenta zyska także prawo do wydawania decyzji tymczasowych oraz możliwość wydawania ostrzeżeń publicznych. Pozwoli mu to nakazać wstrzymanie szkodliwych działań jeszcze przed zakończeniem postępowania, również wobec podmiotów działających bez wymaganego wpisu do rejestru. Zakończenie działalności tuż przed wydaniem decyzji nie uniemożliwi nałożenia kary. W art. 1 ustawy zapisano także, że RPP będzie mógł wszczynać postępowania cywilne i uczestniczyć w nich na prawach, jakie przysługują prokuratorowi. 1 5

Źródła

1. Silniejsza ochrona pacjentów przed oszustwem i walka z pseudomedycyną – projekt Lex Szarlatan przyjęty przez Radę Ministrów. https://www.gov.pl/web/zdrowie/silniejsza-ochrona-pacjentow-przed-oszustwem-i-walka-z-pseudomedycyna—-projekt-lex-szarlatan-przyjety-przez-rade-ministrow
2. Przebieg prac nad ustawą o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. https://www.senat.gov.pl/prace/posiedzenia/tematy%2C662%2C1.html
3. Uchwała Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lipca 2026 r. w sprawie ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. https://www.senat.gov.pl/download/gfx/senat/pl/senatuchwaly/5858/plik/782uch.pdf
4. Sprawozdanie Komisji Zdrowia wraz z zestawieniem wniosków do ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta – druk senacki nr 782 Z. https://www.senat.gov.pl/download/gfx/senat/pl/senatdruki/14614/druk/782z.pdf
5. Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta – druk senacki nr 782. https://www.senat.gov.pl/download/gfx/senat/pl/senatdruki/14570/druk/782.pdf
6. Opinia Biura Legislacyjnego Kancelarii Senatu do ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, druk nr 782. https://www.senat.gov.pl/download/gfx/senat/pl/senatekspertyzy/8012/plik/782o.pdf
7. Różański H. Lex Szarlatan – między ochroną pacjenta a wolnością nauki. Uwagi krytyczne i postulat uregulowania zawodu zielarza, fitoterapeuty i naturopaty. https://rozanski.li/6479/lex-szarlatan-miedzy-ochrona-pacjenta-a-wolnoscia-nauki-uwagi-krytyczne-i-postulat-uregulowania-zawodu-zielarza-fitoterapeuty-i-naturopaty/
8. Petycja do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o zawetowanie ustawy „Lex Szarlatan”. Polska Izba Zielarsko-Medyczna. https://www.petycjeonline.com/petycja_obywatelska_o_natychmiastowe_wstrzymanie_prac_nad_projektem_ud207_oraz_powoanie_okrgego_stou_medycyny_zintegrowanej
9. Petycja „Nie dla Lex Szarlatan”. Polska Organizacja Zdrowia. https://poz.org.pl/event/petycja-nie-dla-lex-szarlatan/
10. Posiedzenia Komisji Zdrowia Senatu dotyczące druku nr 782. https://www.senat.gov.pl/prace/komisje-senackie/posiedzenia%2C221%2C1%2Ckomisja-zdrowia.html
11. Lex Szarlatan – 25 pytań i odpowiedzi. Ministerstwo Zdrowia. https://www.gov.pl/attachment/1d2c9a72-c0cd-40ef-9af3-1e074e663ff3
12. Klasyfikacja zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy – osteopata, kod 323010. https://wloclawek.praca.gov.pl/rynek-pracy/bazy-danych/infodoradca/-/InfoDoradcaPlus/zawod/323010
13. Chan M.W.C. i wsp. Acupuncture-related adverse events: systematic review and meta-analyses of prospective clinical studies. BMJ Open, 2021. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34489268/
14. Pytania i odpowiedzi dotyczące produktów leczniczych homeopatycznych. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. https://archiwum.urpl.gov.pl/pl/produkty-lecznicze/pytania-i-odpowiedzi
15. Irritable bowel syndrome in adults: diagnosis and management – Recommendations. NICE. https://www.nice.org.uk/guidance/cg61/chapter/Recommendations
16. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2011/1169/oj?locale=pl
17. Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2006/1924/oj?locale=pl
18. EU Register of Nutrition and Health Claims. Komisja Europejska. https://food.ec.europa.eu/food-safety/labelling-and-nutrition/nutrition-and-health-claims/eu-register-health-claims_en
19. Claims on botanical substances for which finalisation is pending. Komisja Europejska. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/backend/claims/files/claims_pending.pdf
20. Bezpieczeństwo zabiegów medycyny estetycznej z wykorzystaniem toksyny botulinowej. Główny Inspektorat Farmaceutyczny. https://www.gov.pl/web/gif/bezpieczenstwo-zabiegow-z-toksyna-botulinowa
21. Druk nr 2598 – przebieg procesu legislacyjnego. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. https://www.sejm.gov.pl/sejm10.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=2598
22. Sejm uchwalił ustawę o prawach pacjenta, tzw. Lex Szarlatan. Polska Agencja Prasowa. https://www.pap.pl/aktualnosci/sejm-uchwalil-ustawe-o-prawach-pacjenta-tzw-lex-szarlatan