Piołun – właściwości, działanie i zastosowanie. Na co pomaga i jak stosować?

Znasz tę roślinę? Jeśli nie, to zapraszam do czytania – poniżej opowiadam o tym, co to za roślina i jak może Ci posłużyć.

Rośnie jak chwast z przydroża, ale kulturowo jest gdzieś między apteką i klasztornym zielnikiem a składnikiem zakazanej niegdyś używki – absyntu.

Zakazanej, ponieważ absynt w dawnej formie od lat jest niedostępny, a zawartość kluczowego tujonu została ograniczona i 5-krotnie zmniejszona.

Co to jest piołun (bylica piołun)?

Bylica piołun, czyli Artemisia absinthium L., to wieloletnia roślina z rodziny astrowatych – tej samej, do której należy rumianek, mniszek czy krwawnik. Jej inne polskie nazwy to: piołun, bylica piołun, psia ruta, absynt, wermut, bielica piołun. W Polsce zaliczana jest do archeofitów, czyli obcych roślin, które dobrze się u nas zadomowiły.

Cała roślina jest bardzo aromatyczna, dlatego dawniej stosowana była jako przyprawa do potraw i alkoholi. Ale w mikro ilościach, ponieważ jest wybitnie gorzka! Moim osobistym zdaniem to jedno z najbardziej gorzkich ziół świata. Kto spróbował – ten wie! [4]

Jak wygląda piołun i jak go rozpoznać?

Charakterystyczną cechą piołunu jest nie tylko zapach, ale też piękny, srebrzysty kolor. Kwiaty bylicy są drobne, zielono-żółte, zebrane w małe zwisające koszyczki. Roślina dorasta do 80-120 cm wysokości i tworzy rozłożyste kępy.

Liście bylicy są czymś, po czym można ją odróżnić. Wyglądają jak płaskie, rozgałęzione gałązki :) Przypominają trochę liście marchewki, z tym że są srebrne.

Bylica piołun to roślina ruderalna, czyli taka, którą można odnaleźć przy terenach zmienionych przez człowieka. Możesz ją spotkać przy torach kolejowych, drogach, na kamienistych zboczach.

Jak wygląda piołun i jak go zbierać? Przeczytasz w tym artykule.

Piołun jednoroczny vs bylica piołun

To dwie różne rośliny z tego samego rodzaju: Artemisia, czyli bylica.

Zwyczajowe nazewnictwo nieco tutaj namieszało i może wprowadzać w błąd, ponieważ piołun jednoroczny to inaczej bylica roczna – Artemisia annua.

Nietrudno jednak odróżnić te dwa gatunki w naturze. Bylica roczna jest nieco wyższa, żywozielona i ma drobniejsze, koperkowe liście. Wystarczy na nią spojrzeć, żeby wiedzieć, że to nie jest bylica piołun.

Piołun – skład i substancje aktywne

To mocna chemicznie roślina! Piołun zawiera:

• laktony seskwiterpenowe – absyntyna, anabsyntyna i inne
• olejek eteryczny z tujonem na czele (α-tujon i β-tujon), obok niego są: kamfora, 1,8-cyneol, chamazulen
• flawonoidy
• kwasy fenolowe i inne polifenole
• garbniki, żywice, kwasy organiczne

Właściwości zdrowotne piołunu – jak działa piołun?

Ziele piołunu działa przede wszystkim jako gorzki surowiec leczniczy pobudzający czynność przewodu pokarmowego, żółciopędny, przeciwdrobnoustrojowy. Właściwości piołunu są dobrze opisane w literaturze zielarskiej, ale nie znajdziemy zbyt wielu badań klinicznych z użyciem tej rośliny. To, co o nim wiemy, to dorobek zielarskiej tradycji, a nie twarde dane naukowe.

Piołun – właściwości prozdrowotne:

• pobudza trawienie i podnosi apetyt
• działa żółciopędnie
• chroni wątrobę
• zabija szkodliwe bakterie i grzyby
• zabija pasożyty
• działa przeciwzapalnie na żołądek, wątrobę, jelita (chodzi o stany chroniczne, nie o stany ostre! w ostrych zapaleniach nie należy go stosować!)
• działa rozkurczowo
• uśmierza bolesne menstruacje
• stosowany zewnętrznie zmniejsza sztywność mięśni i stawów
• przyspiesza gojenie się siniaków
• odstrasza kleszcze, komary i inne owady [1, 2, 3, 4]

Na co pomaga piołun?

Dzięki szerokiej gamie związków czynnych bylica piołun znajduje zastosowanie w licznych dolegliwościach. Oto niektóre z nich:

• dyspepsja, czyli niestrawność
• niedokwaśność soku żołądkowego
• problemy z trawieniem tłustych posiłków
• niedostateczne wydzielanie żółci
• słaby apetyt
• zaparcia, wzdęcia, leniwe jelito
• infekcje przewodu pokarmowego lub skórne
• bolesna miesiączka
• ból żołądka
• pasożyty skórne [1, 2, 3, 4]

Piołun na pasożyty

Piołun historycznie kojarzy się z pasożytami – nawet angielska nazwa wormwood to sugeruje. Jednak z deklaracją, czy warto stosować piołun na pasożyty, będę ostrożna. Wyniki badań na zwierzętach są jednak obiecujące.

Wyciąg z bylicy piołun badano przeciwko Hymenolepis nana – tasiemcowi karłowatemu – w modelach in vitro i na zakażonych myszach. Ekstrakt powodował paraliż i śmierć pasożytów w warunkach laboratoryjnych, a u myszy zmniejszał ilość pasożyta w ich organizmach oraz liczbę jaj w kale. [5]

Piołun na żołądek i trawienie

Piołun jest chętnie stosowany na trawienie, mimo swojego bezlitosnego smaku. Jego skuteczność jednak to wynagradza. Składniki goryczowe stymulują reakcje w przewodzie pokarmowym, takie jak wydzielanie enzymów i motorykę jelit. Dzięki temu piołun łagodzi uczucie ciężkości po posiłku i działa jak aperitif.

Piołun na jelita

Piołun pobudza perystaltykę jelit, dzięki czemu pomaga w zaparciach. Istnieją również doniesienia o jego korzystnym działaniu przeciwzapalnym na jelita.

Przeprowadzono badanie, którego celem było sprawdzenie, czy piołun pomoże odstawić leki steroidowe pacjentom z chorobą Crohna. 40 osób dostało preparat z piołunem 3 razy dziennie albo placebo przez 10 tygodni. W grupie piołunu 18 osób, czyli 90%, poczuło poprawę mimo redukcji steroidów, a po 8 tygodniach u 13 osób, czyli 65%, opisano prawie całkowitą remisję objawów. W grupie placebo nie było żadnego efektu. Należy jednak ostrożnie się zachwycać, ponieważ grupa była bardzo mała i takie wyniki wymagają potwierdzenia w kolejnych badaniach. [6]

Piołun na wątrobę

Czy piołun jest dobry na wątrobę? Takie hasło jest często wyszukiwane. Ja odpowiem tak: preparaty zawierające piołun pobudzają wydzielanie żółci, ale to nie jest to samo, co korzystny wpływ na wątrobę. Jest wiele ziół, które fenomenalnie dbają o wątrobę – warto o nich poczytać. To np. ostropest plamisty, kocanka piaskowa czy karczoch.

Piołun na oczy

Nie ma sensownej podstawy, żeby robić z piołunu krople do oczu, przemywać oko naparem albo stosować go „na zapalenie spojówek” domowym sposobem. Do oka powinny trafiać wyłącznie preparaty jałowe, okulistyczne, o odpowiednim pH i osmolarności. Nigdy więc nie stosuj piołunu zewnętrznie na oczy!

Jak stosować piołun? Popularne formy (napar, nalewka, intrakt)

Piołun można stosować jako napar, nalewkę, ekstrakt lub intrakt. Dr Różański szczególnie ceni intrakt – wg niego taki preparat najlepiej oddaje charakter świeżego surowca.

Uwaga – wyciągi alkoholowe są mocniejsze od naparu, ponieważ lepiej ekstrahują składniki olejkowe, w tym tujon, dlatego należy stosować je ostrożnie i raczej krótkoterminowo.

Napar z piołunu / herbata z piołunu

1 łyżkę świeżego lub suchego ziela zalej 1 szklanką wrzącej wody, przykryj, odstaw na 10 minut i przecedź. Taki napar pij w ciągu dnia małymi porcjami. Jeśli chcesz wesprzeć trawienie, pij go do posiłku. Jeśli chcesz pobudzić apetyt – wypij 15 minut przed posiłkiem.

Nalewka z piołunu

Nalewka piołunowa jest mocniejszą formą niż napar, bo alkohol lepiej wyciąga składniki olejku eterycznego, żywice i część związków słabiej rozpuszczalnych w wodzie.

1 część suchego ziela zalej 3-5 częściami alkoholu 40-65%, odstaw na minimum 1-2 tygodnie, potem przecedź. Stosuj 5 ml 2-3 razy dziennie albo 15 ml raz dziennie rano na czczo.

Intrakt ze świeżego piołunu

Do butelki włóż świeże, potłuczone pędy piołunu i od razu zalej gorącym alkoholem 40-60%. 1 część ziela na 3-5 części alkoholu. Odstaw na 1-4 tygodnie, potem przefiltruj. Stosuj 5-10 ml 1-3 razy dziennie.

Przepisy pochodzą ze strony dr Różańskiego: Piołun – Herba Absinthii jako surowiec farmakopealny.

Dawkowanie piołunu – jak pić i jak długo stosować?

Według monografii EMA/HMPC dla ziela piołunu dawka naparu dla dorosłych to:

• 1-1,5 g suchego ziela na kubek wrzątku
• dawka dobowa: 2-3 g ziela

Czyli możesz pić 2-3 herbaty dziennie, na które przypada 1-1,5 g ziela piołunu.

Piołun należy stosować krótko, doraźnie, maksymalnie do 2 tygodni bez konsultacji.

Piołun – przeciwwskazania

Jakie są przeciwwskazania do stosowania piołunu?

• ciąża, laktacja, nadwrażliwość na piołun i astrowate
• niedrożność dróg żółciowych
• zapalenie dróg żółciowych
• choroby wątroby
• zaburzenia neurologiczne

Nie podawaj piołunu dzieciom!

W razie jakichkolwiek wątpliwości skonsultuj się z fitoterapeutą!

Skutki uboczne piołunu

Jeśli po spożyciu piołunu wystąpią u Ciebie: nudności, wymioty, bóle skurczowe, biegunka, zgaga, reakcje alergiczne, drgawki, niepokój – natychmiast go odstaw. To mogą być sygnały, że stosujesz go w zbyt dużych ilościach lub za często.

Czy piołun jest bezpieczny?

Tak, ale warunkowo. Piołun można uznać za bezpieczny dla dorosłych przy krótkim stosowaniu, rozsądnej dawce i braku przeciwwskazań.

Piołun – FAQ: najczęstsze pytania

Oto lista najpowszechniejszych pytań i odpowiedzi.

Kiedy najlepiej pić piołun?

Przy braku apetytu piołun pije się zwykle około 15 minut przed posiłkiem. Przy uczuciu ciężkości po jedzeniu lub w dolegliwościach trawiennych – w trakcie lub po posiłku.

Czy piołun można stosować codziennie?

Można stosować go codziennie, ale tylko krótkoterminowo – przez maksymalnie 2 tygodnie.

Kto nie może pić piołunu?

Piołunu nie powinny stosować kobiety w ciąży i karmiące, dzieci i młodzież, osoby uczulone na piołun lub inne astrowate, osoby z chorobami wątroby, niedrożnością dróg żółciowych albo zapaleniem dróg żółciowych.

Jakie robaki zabija piołun?

Według dr Różańskiego piołun zabija obleńce, płazińce, pierwotniaki pasożytnicze, roztocze.

Jak długo można pić piołun?

Maksymalnie 2 tygodnie.

Czy piołun ma działanie narkotyczne?

Czy działanie psychoaktywne piołunu to prawda czy mit? Szczerze? Nie sądzę, żeby ktokolwiek zdołał wypić tyle piołunu, żeby coś poczuć… Jego smak zdecydowanie zapobiega takim eksperymentom :)

Źródła

1. 1. Bioactive Compounds, Pharmacological Actions, and Pharmacokinetics of Wormwood (Artemisia absinthium). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7345338/
2. 2. Absinthii herba – herbal medicinal product. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/absinthii-herba
3. 3. Piołun – Herba Absinthii jako surowiec farmakopealny. https://rozanski.li/478/piolun-herba-absinthii-jako-surowiec-farmakopealny/
4. 4. Bylica piołun. https://pl.wikipedia.org/wiki/Bylica_pio%C5%82un
5. 5. Therapeutic efficacy of Artemisia absinthium against Hymenolepis nana: in vitro and in vivo studies in comparison with the anthelmintic praziquantel. https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-helminthology/article/therapeutic-efficacy-of-artemisia-absinthium-against-hymenolepis-nana-in-vitro-and-in-vivo-studies-in-comparison-with-the-anthelmintic-praziquantel/D5D84BB8E7A01A7CE1D952A7F1C2B398
6. 6. Steroid-sparing effect of wormwood (Artemisia absinthium) in Crohn’s disease: a double-blind placebo-controlled study. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17240130/