Tasznik pospolity (Capsella bursa-pastoris) - właściwości, zastosowanie. Czy jest jadalny?

Tasznik pospolity, Capsella bursa-pastoris, stosowany był tradycyjnie na obfite krwawienia, szczególnie miesiączkowe, ale nie tylko – również wewnętrzne, poporodowe, z nosa czy z ran. W dawnej Polsce używano go też na bóle głowy, kaszel, zimnicę (malarię) i biegunki. W Tybecie i Chinach – na biegunki, na oczy i na wzmocnienie organizmu. Tasznik obecny był również w medycynie ludowej tureckiej i japońskiej.

To roślina znana od czasów starożytnych – pisał o nim Hipokrates, nazywając go “lekiem macicznym”.

Czy wciąż warto z niego korzystać? I jak można to robić? O tym dowiesz się z artykułu!

Czym jest tasznik pospolity?

Tasznik pospolity, Capsella bursa pastoris, to drobna roślina jadalna z rodziny kapustowatych (Brassicaceae), czyli kuzyn kapusty, gorczycy, rzeżuchy, rukoli i rzodkiewki. Mijamy go jak zwykłego chwasta, ale każdy z nas na pewno go kojarzy. Tasznik ma jedną genialną cechę rozpoznawczą: owoce w kształcie małych serduszek. Tak – to owoce, nie liście ;) Dawniej kojarzyły się one z kształtem torebki pasterskiej, stąd łacińska nazwa: Capsella = „mała torebka / pudełeczko”, bursa-pastoris = „torba pasterza”. Polska Wikipedia podaje też inne dawne nazwy: kaleta pasterska, taszki, tobołki, mieszki, serduszka, motylki, wszybój czy nawet stulidupa (nazwa z okolic Wieliczki). Po angielsku zaś tasznik znany jest jako shepherd’s purse albo lady’s purse. [1]

Jak wygląda tasznik pospolity?

Tasznik pospolity to roślina jednoroczna lub dwuletnia, która rośnie na różnych glebach i dorasta do 60 cm wysokości. Ma pojedynczy, biały korzeń palowy. Tworzy rozetę liściową przy ziemi, z której wyrasta wzniesiony pęd. Łodyga jest naga lub owłosiona. Wyrastają z niej liście łodygowe i sercowate owoce (tzw. łuszczynki), a na szczycie powstaje drobniutki, biały kwiat. Okres kwitnienia przypada od marca aż do późnej jesieni. Co ciekawe, nasiona tasznika uśpione w glebie są zdolne wykiełkować aż przez 35 lat! [1]

Tobołki polne a tasznik – czym się różnią?

Tobołki polne (Thlaspi arvense) to roślina, która mocno przypomina tasznik! Rodzi owoce podobnej wielkości, które tylko trochę różnią się od niego kształtem. Największa różnica polega na tym, że tobołki mają owoce okrągławe (ale z wcięciem, które też przypomina kształt serca), szerokie i błoniaste, a tasznik ma owoce zdecydowanie trójkątne, sercowate. Druga praktyczna różnica jest taka, że tobołki po roztarciu mogą pachnieć czosnkiem. [1, 2]

Gdzie występuje tasznik pospolity?

Tasznik pospolity występuje na całej kuli ziemskiej – jest chwastem kosmopolitycznym. Bywa uznawany za drugą najpowszechniejszą dziką roślinę na Ziemi, zaraz po rdeście ptasim. Znaleziono go nawet w Himalajach na wysokości prawie 6000 m.n.p.m!

Tasznik rośnie zwykle na stanowiskach ruderalnych, na polach, łąkach, w ogrodach, przy drogach, w miejscach naruszonych i wydeptywanych. W całej Polsce jest pospolity – jak jego nazwa wskazuje. [1]

Tasznik pospolity – właściwości lecznicze

Nie można powiedzieć, że tasznik został gruntownie przebadany. Nie ma więc dowodów we współczesnej medycynie na jego działanie lecznicze, ale mamy informacje z dawnych zastosowań.

HMPC (Komitet ds. Roślinnych Produktów Leczniczych Europejskiej Agencji Leków) uznał na podstawie długiej historii użycia tasznika, że preparaty z jego ziela mogą być stosowane w celu zmniejszenia obfitych krwawień miesiączkowych u dorosłych kobiet z regularnym cyklem po wykluczeniu poważnych przyczyn krwawienia przez lekarza. [5]

Na podstawie dawnych zastosowań w fitoterapii przypuszcza się, że tasznik:

• łagodzi obfite miesiączki
• łagodzi krwawienia wewnętrznie i zewnętrzne
• obkurcza naczynia krwionośne
• działa ściągająco, dzięki czemu łagodzi biegunki i przyspiesza zasklepianie ran
• pobudza skurcze macicy
• działa moczopędnie
• działa przeciwzapalnie

[1, 3, 4, 5]

Działanie to przypisuje się flawonoidom, związkom fenolowym, fitosterolom i aminom biogennym.

Czy tasznik pospolity jest jadalny?

Jak najbardziej! Całe ziele tasznika pospolitego, czyli pędy razem z liśćmi, kwiatami i owocami są jadalne. Tasznik sprawdza się doskonale nie tylko jako dodatek do sałatek, ale też jako zielone warzywo do rozmaitych potraw. Spróbuj pociąć trochę ziela i wrzucić do swojego ulubionego curry lub gulaszu. Goście będą zaskoczeni! ;) Możesz go też usmażyć na patelni razem z makaronem czy jajkiem. Warto poeksperymentować!

W Chinach, Japonii i Korei tasznik obecny jest w kuchni właśnie jako zielony dodatek do potraw. Ceniony jest tam wysoko za przyjemny smak, dlatego powszechnie występuje w uprawie. W Chinach mówi się na niego jìcài (荠菜) i dodaje do wieprzowiny, wontonów, pierogów i bułeczek gotowanych na parze (bun).

W Korei jego nazwa to naengi (냉이). Tam tasznik jest lubiany jako element potraw stir-fry i komponowany z olejem sezamowym, czosnkiem i sosem sojowym. Używa się również jego korzeni!

Nazwa japońska tasznika to nazuna (ナズナ) – tam tasznik znany jest jako składnik ryżowej “owsianki” (ryżanki?), do której dodaje się 7 ziół mających wspierać zdrowie i sporządza się ją na wiosnę. Potrawa nazywa się nanakusa-gayu. [1, 3, 4]

Tasznik pospolity – zastosowanie

Ziele tasznika możesz zbierać od wczesnej wiosny do jesieni. Dodawaj go do sałatek albo wysusz w zacienionym miejscu. To doskonała roślina do mieszanek ziołowych, ponieważ ma świetny smak!

Z tasznika możesz zrobić napar (1-2 łyżki ziela na kubek wrzątku) oraz nalewkę (50 g suszu na 250 ml alkoholu 40%). Ekstrakty i wyciągi z tasznika są również dostępne w sklepach zielarskich.

Historycznie preparaty z tasznika stosowano przy:

• obfitych miesiączkach
• krwawieniach z przewodu pokarmowego, macicznych i z dróg moczowych
• krwawieniach z nosa i z ran (zewnętrznie)
• biegunkach
• po porodzie by narządy rodne szybciej wróciły do dobrej kondycji [4]

Tasznik pospolity – przeciwwskazania i skutki uboczne

• Nie stosuj podczas ciąży! Tasznik pobudza skurcze macicy i może wywołać poronienie!
• Nie stosuj w trakcie karmienia piersią.
• Nie podawaj dziewczętom poniżej 18 r.ż. Preparaty z tasznika powinny być używane wyłącznie przez dorosłe kobiety.
• Nie stosuj w niewyjaśnionych, nagłych albo nietypowych krwawieniach.
• Nie łącz z lekami przeciwzakrzepowymi i nie stosuj w zaburzeniach krzepnięcia krwi.
• Nie stosuj przy alergii na kapustowate.

Tasznik spożyty w nadmiernych ilościach może wywołać dolegliwości żołądkowo-jelitowe, ale zdarza się to bardzo rzadko. Jest to generalnie bezpieczna roślina.

Tasznik pospolity – FAQ

Oto lista najważniejszych pytań.

Czy tasznik pospolity jest trujący?

Nie, to zdecydowanie NIE jest trująca roślina :)

Czy można jeść tasznik na surowo?

Tak, młode liście tasznika są jadalne na surowo. Mają lekko pieprzny, rzeżuchowo-kapustny smak.

Czy tasznik jest chwastem?

Tak, tasznik pospolity jest pospolitym chwastem pól, ogrodów, przydroży i miejsc ruderalnych.

Gdzie kupić tasznik pospolity?

Suszone ziele tasznika można kupić w sklepach zielarskich. Na przykład u nas :)

Czy tasznik pomaga na bolesną miesiączkę?

Tasznik jest kojarzony głównie z obfitymi krwawieniami miesiączkowymi, nie z bólem. Przy bolesnych miesiączkach lepiej sprawdzają się rośliny rozkurczowe.

Czy tasznik obniża ciśnienie?

Dawniej stosowano go także przy nadciśnieniu, ale to nie jest dobrze potwierdzone zastosowanie. Nie traktuj tasznika jako środka na obniżenie ciśnienia.

Źródła

1. 1. Tasznik pospolity. https://pl.wikipedia.org/wiki/Tasznik_pospolity
2. 2. Tobołki polne. https://pl.wikipedia.org/wiki/Tobo%C5%82ki_polne
3. 3. Capsella bursa – (L.)Medik. https://pfaf.org/user/plant.aspx?LatinName=Capsella+bursa
4. 4. Traditional Uses, Bioactive Compounds, and New Findings on Pharmacological, Nutritional, Cosmetic and Biotechnology Utility of Capsella bursa-pastoris. https://www.mdpi.com/2072-6643/16/24/4390
5. 5. Bursae pastoris herba – herbal medicinal product. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/bursae-pastoris-herba