Babka lancetowata – właściwości, zastosowanie i przeciwwskazania

Babka lancetowata (Plantago lanceolata) jest ceniona przede wszystkim za właściwości osłaniające i łagodzące [1, 2].

W tym artykule wyjaśnię Ci, jakie właściwości wykazuje babka lancetowata, na co pomaga, gdzie znajduje zastosowanie oraz jakie są przeciwwskazania do jej stosowania [1, 2].

Czym jest babka lancetowata?

Babka lancetowata (Plantago lanceolata), tak samo jak babka zwyczajna (Plantago major), jest wieloletnią rośliną zielarską należącą do rodziny babkowatych (Plantaginaceae). Występuje naturalnie w całej Europie, a także w Azji i Afryce Północnej. W Polsce występuje powszechnie na łąkach i trawnikach [1, 2].

Właściwości babki wąskolistnej wykorzystywały już nasze prababcie. Stosowały ją przy kaszlu, stanach zapalnych jamy ustnej oraz drobnych uszkodzeniach skóry. Współcześnie również babka lancetowata jest składnikiem wielu preparatów wspierających drogi oddechowe i pielęgnację skóry [1, 2]. Zbierać babkę lancetowatą należy w okresie kwitnienia, ze względu na najwyższe stężenie składników aktywnych.

Jakie właściwości ma babka lancetowata?

Właściwości babki lancetowatej wynikają z obecności wielu związków aktywnych. Liść babki lancetowatej jest źródłem śluzów, garbników, flawonoidów oraz irydoidów, w tym aukubiny [1, 2].

Substancje śluzowe tworzą warstwę ochronną na powierzchni tkanek i ograniczają podrażnienia. Garbniki wykazują właściwości ściągające, dlatego są wykorzystywane w preparatach przeznaczonych do pielęgnacji skóry i błon śluzowych. Irydoidy są uznawane za jedne z najważniejszych substancji aktywnych babki lancetowatej. Łagodzą podrażnienia oraz wspierają regenerację tkanek [1, 2]. Babka lancetowata wykazuje także właściwości przeciwzapalne.

Wspieranie dróg oddechowych

Babka lancetowata jest jednym z najczęściej wykorzystywanych ziół na drogi oddechowe. Sok ze świeżych liści babki działa rozkurczająco mięśnie gładkie górnych dróg oddechowych. Zawarte w jej liściach substancje śluzowe po połączeniu z wodą tworzą ochronną warstwę na powierzchni błon śluzowych gardła i górnych dróg oddechowych [1, 2].

Babka lancetowata jest częstym składnikiem syropów, pastylek do ssania i innych produktów stosowanych przy kaszlu oraz chrypce. Stosowanie preparatów z babki lancetowatej pomaga zmniejszyć uczucie drapania, suchości oraz podrażnienia gardła [1, 2].

Korzystny wpływ na gojenie się ran i podrażnień skóry

Liście babki lancetowatej zawierają garbniki, które wykazują właściwości łagodzące i ściągające. Związki te oddziałują na powierzchnię skóry i błon śluzowych, tworząc warunki sprzyjające regeneracji tkanek. Garbniki i flawonoidy zmniejszają nadmierną przepuszczalność naczyń włosowatych, dzięki czemu redukuje zaczerwienienia [1, 2].

Poza garbnikami liście dostarczają również aukubinę należącej do irydoidów. Związek ten pomaga chronić tkanki przed uszkodzeniami i wspiera ich odbudowę. Połączenie aukubiny, garbników oraz pozostałych związków obecnych w babce lancetowatej łagodzi podrażnienia skóry i działa przeciwbakteryjnie [1, 2, 5].

Wspomaganie układu pokarmowego i jelit

Liście babki lancetowatej zawierają śluzy oraz polisacharydy, które oddziałują na błonę śluzową przewodu pokarmowego [1, 5]. Związki te tworzą warstwę ochronną na jej powierzchni i ograniczają działanie czynników drażniących. Dzięki już wspomnianym właściwościom rozkurczowym babka pomaga także rozluźnić mięśnie gładkie jelit i żołądka.

Obecne w babce polisacharydy stanowią również pożywkę dla korzystnych bakterii jelitowych. Dzięki temu pomagają utrzymać prawidłową równowagę mikrobioty jelitowej, która odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu przewodu pokarmowego [5].

Na co pomaga babka lancetowata?

• Kaszel – łagodzi stany zapalne błon śluzowych gardła i górnych dróg oddechowych [1, 2].
• Podrażnione gardło i chrypka – tworzy warstwę ochronną na powierzchni błon śluzowych, co pomaga zmniejszyć uczucie drapania, suchości i dyskomfortu [1, 2].
• Drobne rany, otarcia i podrażnienia skóry – sok z babki wspiera regenerację naskórka oraz pomaga łagodzić zaczerwienienie, pieczenie i uczucie ściągnięcia skóry. [1, 2, 5].
• Ukąszenia owadów – świeże liście i preparaty z babki lancetowatej są stosowane do łagodzenia podrażnionej skóry po ukąszeniach owadów, a także zmniejszają obrzęk [1, 2].
• Problemy jelitowe i nieregularne wypróżnienia – substancje śluzowe obecne w babce lancetowatej chronią błonę śluzową przewodu pokarmowego, a polisacharydy i błonnik wspierają prawidłową pracę jelit oraz regularność wypróżnień [1, 2, 5].

Jak stosować babkę lancetowatą?

Babka lancetowata jest dostępna w różnych postaciach przeznaczonych do stosowania wewnętrznego i zewnętrznego.

• Napar i herbata – przygotowywane z suszonych lub świeżych liści babki lancetowatej. Są jedną z najpopularniejszych form stosowania tej rośliny. Są łatwo dostępne w aptekach i sklepach zielarskich.
• Syrop – zawiera wyciąg z samej babki lancetowatej lub w połączeniu z innymi składnikami roślinnymi. Jest jedną z najczęściej wybieranych form stosowania babki lancetowatej przy infekcjach gardła i dróg oddechowych.
• Ekstrakty i suplementy – pozwalają przyjmować składniki aktywne babki lancetowatej w skoncentrowanej formie. Są dostępne między innymi jako płyny, kapsułki i tabletki.
• Okłady i preparaty do stosowania zewnętrznego – wykorzystywane w pielęgnacji skóry oraz miejsc narażonych na podrażnienia.

Babka lancetowata – przeciwwskazania i skutki uboczne

Babka wąskolistna jest uznawana za roślinę bezpieczną dla większości osób, jeśli jest stosowana zgodnie z zaleceniami [2, 9].

Nie powinny jej stosować osoby uczulone na babkę lancetowatą lub inne rośliny z rodzaju Plantago. W takich przypadkach może dojść do wystąpienia reakcji alergicznej [2].

U niektórych osób mogą pojawić się dolegliwości ze strony układu pokarmowego, szczególnie przy spożyciu większych ilości preparatów zawierających błonnik i substancje śluzowe [2].

Kobiety w ciąży, kobiety karmiące piersią oraz osoby przyjmujące leki na stałe powinny skonsultować stosowanie babki lancetowatej z lekarzem lub farmaceutą [2].

Babka lancetowata – najczęstsze pytania (FAQ)

Odpowiadamy na najczęściej zadawane pytania dotyczące babki lancetowatej.

Na co jest dobra babka lancetowata?

Babka lancetowata jest szeroko stosowana na różne dolegliwości dróg oddechowych. Wyciąg z babki lancetowatej sprawdza się przy kaszlu, podrażnionym gardle, chrypce, drobnych uszkodzeniach skóry oraz wybranych dolegliwościach ze strony przewodu pokarmowego [1, 2].

Czy babka lancetowata pomaga na kaszel?

Tak. Substancje śluzowe obecne w liściach babki lancetowatej tworzą warstwę ochronną na powierzchni błon śluzowych gardła. Syrop z babki lancetowatej pomaga łagodzić podrażnienie i zmniejszać dyskomfort związany z kaszlem [1, 2].

Czy babka lancetowata jest dobra na płuca?

Babka lancetowata znajduje zastosowanie w pielęgnacji górnych dróg oddechowych, zwłaszcza gardła. Brakuje natomiast dowodów, aby bezpośrednio wpływała na pracę płuc [1, 2].

Ile razy dziennie można pić babkę lancetowatą?

Częstotliwość picia babki lancetowatej zależy od formy preparatu. Napary, syropy i suplementy mogą mieć różne zalecenia dotyczące dawkowania, dlatego należy kierować się informacjami podanymi przez producenta.

Kto nie może pić babki lancetowatej?

Babki lancetowatej nie powinny stosować osoby uczulone na tę roślinę lub inne gatunki z rodzaju Plantago. W przypadku ciąży, karmienia piersią lub przyjmowania leków warto wcześniej skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą [2].

Źródła

1. 1. Ethnobotanical Uses, Chemical Constituents, and Application of Plantago lanceolata L. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1155/2022/1532031
2. 2. Assessment report on Plantago lanceolata L., folium. https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-report/final-assessment-report-plantaginis-lanceolatae-folium-revision-1_en.pdf
3. 3. Ethnobotanical Uses, Chemical Constituents, and Application of Plantago lanceolata L. https://pdfs.semanticscholar.org/848e/63d23151cf3c6b908500cba374177e28132b.pdf
4. 4. In Vivo Pharmacological and Anti-inflammatory Evaluation of Xerophyte Plantago sempervirens Crantz. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6589197/
5. 5. Studies Regarding the Pharmaceutical Potential of Derivative Products from Plantain. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9321672/
6. 6. Antioxidant Contents in a Mediterranean Population of Plantago lanceolata L. Exploited for Quarry Reclamation Interventions. https://www.mdpi.com/2223-7747/11/6/791
7. 7. Chemical composition of essential oils from Plantago lanceolata L. leaves extracted by hydrodistillation. https://europepmc.org/article/med/27570283
8. 8. Antifungal Activity of Plantago lanceolata and Sida ovata Leaf Extracts against Dermatomycotic Fungi. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10423090/
9. 9. Stability Study and a 14-Day Oral Dose Toxicity in Rats of Plantain Leaf Extract (Plantago lanceolata L.) Syrup. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5388152/