Jak pić sok z czarnego bzu? Dawkowanie, sposób stosowania i najlepszy czas na picie

Nie istnieje jednak jedna naukowo ustalona dawka, która pasowałaby do każdego produktu. Sok 100%, koncentrat, syrop z czarnego bzu i standaryzowany ekstrakt różnią się zawartością składników bioaktywnych, cukru oraz stopniem zagęszczenia.

Jak pić sok z czarnego bzu?

Sok z czarnego bzu pij samodzielnie lub po rozcieńczeniu wodą. Kwaśny, skoncentrowany sok sprawdzi się również jako dodatek do herbaty, lemoniady, koktajlu albo napoju owocowego. Rozcieńczenie nie zmniejsza dawki, jeżeli wypijesz całość – 50 ml soku dodane do wody nadal pozostaje porcją 50 ml soku.

Rodzaj produktu	Jak go stosować?	Na co zwrócić uwagę?
Sok 100% z owoców	Pij bezpośrednio lub rozcieńcz wodą	Sprawdź wielkość porcji i zawartość cukrów
Koncentrat soku	Rozcieńcz zgodnie z instrukcją producenta	Nie pij go jak zwykłego soku, jeśli etykieta wymaga rozcieńczenia
Syrop z ekstraktem z owoców	Stosuj dokładnie według etykiety	Dawki dotyczą konkretnego ekstraktu, a nie każdego soku
Syrop z kwiatów	Rozcieńcz wodą jako napój	Zwykle zawiera dużo dodanego cukru i nie jest sokiem z owoców
Domowy sok	Pij wyłącznie po prawidłowej obróbce termicznej	Używaj tylko dojrzałych owoców, bez liści, gałązek i szypułek

Najlepiej wybierać sok przygotowany z dojrzałych owoców czarnego bzu, poddany pasteryzacji lub innej odpowiedniej obróbce termicznej. Niedojrzałe owoce oraz zielone części rośliny mogą zawierać związki uwalniające cyjanowodór i wywoływać nudności, wymioty lub biegunkę. 1

Ile soku z czarnego bzu pić dziennie?

Moim osobistym zdaniem dobrą metodą jest regularne spożywanie umiarkowanych porcji soku lub syropu. Nie napiszę, ile wynosi standardowa porcja, bo nie da się jej ustalić, gdyż soki i syropy z czarnego bzu różnią się skoncentrowaniem.

Europejska Agencja Leków nie opracowała monografii leczniczej dla owoców bzu, ponieważ brakuje danych pozwalających określić powtarzalną moc preparatów i konkretną dawkę. Oznacza to, że porcji jednego produktu nie można automatycznie przenieść na inny. 1

W niewielkich badaniach dorośli pili:

• 177 ml stuprocentowego soku dziennie przez tydzień, 3
• 355 g soku dziennie przez tydzień, w dwóch porcjach – rano i wieczorem z posiłkami. 4

Nie były to jednak badania ustalające dawkowanie „na odporność”, przeziębienie ani grypę. Naukowcy dobierali ilość soku głównie pod kątem zawartości antocyjanów i wpływu na metabolizm. Podanych wartości nie należy więc traktować jako zalecanej dawki dla każdego. 3 4

Jak często pić sok z czarnego bzu? Zwykły sok spożywczy można wypić raz dziennie albo podzielić porcję na dwie części.

Jak długo można pić sok z czarnego bzu? Badania nad stuprocentowym sokiem trwały zaledwie tydzień, a inne eksperymenty z preparatami z bzu – zazwyczaj od kilku dni do dwóch tygodni. 3 4 6 7 8

Od jakiego wieku można podawać sok z czarnego bzu dzieciom?

Czytaj uważnie instrukcje producentów. Bywają soki w aptekach, które można podawać dzieciom od 1 roku życia. Najbezpieczniej jednak trzymać się wieku 6+ lat wzwyż. I oczywiście pamiętaj o rozcieńczaniu soku oraz o tym, by nie podawać go dziecku na pusty żołądek!

Czy sok z czarnego bzu pić rano czy wieczorem?

Sok z czarnego bzu możesz pić zarówno rano, jak i wieczorem.

W niektórych badaniach dzienną porcję dzielono na dwie części i pito rano oraz wieczorem z posiłkami. 4

Pora dnia nie ma znaczenia dla właściwości czarnego bzu.

Pamiętaj tylko, aby nie pić go rano na pusty żołądek! Bardzo łatwo wtedy o mdłości, a nawet wymioty. Ja sama raz wypiłam w ten sposób sok z czarnego bzu i mój żołądek się zbuntował… Zapamiętałam raz na zawsze, żeby nigdy nie pić go w ten sposób :) Pij sok dopiero po śniadaniu i po rozcieńczeniu z wodą.

Jak pić sok z czarnego bzu na przeziębienie?

Podczas przeziębienia sok z czarnego bzu najlepiej pić jako rozcieńczony, ciepły – ale nie bardzo gorący – napój. Może stanowić uzupełnienie płynów, a kwaśno-słodki napój bywa przyjemny przy bólu gardła i zmniejszonym apetycie. Nie zastępuje jednak leczenia ani odpowiedniego nawodnienia wodą.

Sok z owoców bzu zawiera antocyjany i inne flawonoidy – bioaktywne związki nadające owocom ciemnofioletowy kolor. Antocyjany mogą neutralizować wolne rodniki w badaniach laboratoryjnych. Takie wyniki nie dowodzą jednak automatycznie, że każda porcja soku wykazuje kliniczne działanie przeciwzapalne albo że znacząco zwiększa odporność organizmu. Zawartość tych związków zależy od odmiany owoców, dojrzałości, przetwarzania i przechowywania. 1 11

Badania dotyczące infekcji wykorzystywały głównie ekstrakt z czarnego bzu, a nie zwykły sok spożywczy. W małym badaniu nad grypą stosowano 15 ml konkretnego syropu z ekstraktem cztery razy dziennie przez pięć dni. 7 Późniejsza, większa próba nie potwierdziła, że preparat skraca czas lub zmniejsza nasilenie grypy. 6 Przegląd systematyczny ocenił dowody jako niepewne. 5 Nie należy więc kopiować dawkowania syropu i stosować go do dowolnego soku.

Sok może być elementem codziennej diety i pomagać w przyjmowaniu płynów, ale nie ma podstaw, by pisać, że leczy kaszel, zapalenie oskrzeli lub gorączkę, działa wykrztuśnie albo może samodzielnie pomóc w walce z infekcjami.

Soku nie warto gotować ani zalewać wrzątkiem. Wysoka temperatura i długie ogrzewanie przyspieszają rozpad antocyjanów oraz witaminy C. Nie oznacza to, że jedna ciepła herbata „zabije” wszystkie składniki – straty zwiększają się stopniowo wraz z temperaturą i czasem. Najlepiej dodać sok, gdy herbata nieco przestygnie. 9 11

Warto też pamiętać, że zawartość witaminy C, witaminy A i soli mineralnych w gotowym napoju może być znacznie inna niż w świeżych owocach. Zależy od receptury, rozcieńczenia, pasteryzacji i czasu przechowywania. 9 10

Przeciwwskazania – kto powinien uważać na sok z czarnego bzu?

Na sok i preparaty na bazie czarnego bzu powinny szczególnie uważać:

• osoby z cukrzycą lub insulinoopornością – zwłaszcza gdy wybierają słodzony syrop, koncentrat lub napój, a nie sok 100%; należy uwzględnić cukry w całym posiłku
• osoby przyjmujące leki immunosupresyjne – możliwa interakcja ma charakter teoretyczny i nie została dobrze potwierdzona, ale regularne stosowanie skoncentrowanego ekstraktu warto omówić z lekarzem
• kobiety w ciąży i karmiące piersią
• osoby z wrażliwym układem pokarmowym – skoncentrowany sok może powodować dyskomfort, dlatego warto zacząć od małej, rozcieńczonej porcji.

Nie pij surowego soku przygotowanego z niedojrzałych owoców ani z owoców zmielonych razem z liśćmi, korą, gałązkami lub szypułkami. Tak przygotowany napój może wywołać ostre objawy ze strony układu pokarmowego i układu nerwowego. 1

Czy można pić sok z czarnego bzu codziennie?

Tak, pasteryzowany sok z dojrzałych owoców można pić codziennie jako produkt spożywczy - pod warunkiem że dobrze go tolerujesz i uwzględniasz zawartość cukrów. Nie ma jednak podstaw, aby przez wiele miesięcy stosować duże dawki w celach leczniczych. Wystarczy profilaktycznie przez np. miesiąc jesienią lub zimą lub doraźnie, wspomagająco przez 1-2 tygodnie. 1 3 4

Sok z owoców a syrop z kwiatów czarnego bzu – czym się różnią?

Sok z owoców i syrop z kwiatów czarnego bzu to dwa różne produkty. Powstają z innych części rośliny, mają inny skład i nie należy stosować ich zamiennie.

Sok z owoców bzu otrzymuje się z dojrzałych, ciemnofioletowych owoców. Zawiera antocyjany, flawonoidy, kwasy organiczne oraz niewielkie ilości witamin i składników mineralnych. Antocyjany zawarte w soku z czarnego bzu odpowiadają za jego intensywny kolor. Właściwości soku z czarnego bzu zależą jednak od odmiany rośliny, dojrzałości owoców, obróbki termicznej, rozcieńczenia i sposobu przechowywania. 1 11

Syrop z kwiatów bzu przygotowuje się z naparu lub wyciągu z kwiatów, wody i dużej ilości cukru. Ma jasny kolor, kwiatowy zapach i najczęściej służy jako koncentrat do rozcieńczania. Nie zawiera takiego bogactwa antocyjanów jak sok z owoców, ponieważ antocyjany występują przede wszystkim w ciemnej skórce owoców. 2

Owoce i kwiaty czarnego bzu mają również inne tradycyjne zastosowanie. Napar z kwiatów stosowano przy pierwszych objawach przeziębienia. Tradycyjnie przypisuje mu się działanie napotne, które miało wspomagać organizm przy gorączce. Nie oznacza to jednak, że każdy produkt z czarnego bzu wykazuje potwierdzone właściwości lecznicze. 2

W internecie hasła takie jak „bez czarny – właściwości”, „czarny bez – zastosowanie” czy „właściwości prozdrowotne czarnego bzu” często prowadzą do tekstów mieszających owoce, kwiaty, sok, syrop i ekstrakt. Tymczasem badania nad jednym preparatem nie potwierdzają automatycznie właściwości zdrowotnych wszystkich produktów na bazie czarnego bzu.

Produkt	Z czego powstaje?	Co zawiera?	Jak się go stosuje?
Sok z owoców	Dojrzałe owoce czarnego bzu	Antocyjany, flawonoidy, kwasy organiczne	Bezpośrednio lub po rozcieńczeniu
Syrop z owoców	Sok albo ekstrakt z owoców, cukier lub substancje słodzące	Skład zależny od receptury	Według instrukcji producenta
Syrop z kwiatów	Wyciąg z kwiatów, woda, cukier	Związki obecne w kwiatach, zwykle dużo cukru	Po rozcieńczeniu jako napój
Napar z kwiatów	Suszone kwiaty i gorąca woda	Związki rozpuszczalne w wodzie	Jako ciepły napar

Sok z owoców nie jest więc tym samym co napój z kwiatów. Właściwości zdrowotne czarnego bzu trzeba zawsze odnosić do konkretnej części rośliny i konkretnej formy preparatu. 1 2

Jak pić sok z kwiatów czarnego bzu?

Określenie „sok z kwiatów czarnego bzu” jest potoczne. Z kwiatów nie wyciska się soku tak jak z owoców. Produkt sprzedawany pod taką nazwą jest zwykle syropem lub napojem przygotowanym z wyciągu z kwiatów bzu, wody, cukru i cytryny.

Syrop z kwiatów należy rozcieńczać zgodnie z proporcjami podanymi na etykiecie. Można dodać go do zimnej lub ciepłej wody, herbaty albo napoju gazowanego. Ze względu na wysoką zawartość cukru nie należy traktować go jak preparatu leczniczego ani pić bez ograniczeń.

Napar z kwiatów to inny produkt. Przygotowuje się go przez zalanie suszonych kwiatów gorącą wodą. Tradycyjnie stosowano go, aby łagodzić pierwsze objawy przeziębienia i wspierać drogi oddechowe. Przypisywano mu także działanie napotne. Są to jednak zastosowania tradycyjne, a nie właściwości lecznicze potwierdzone mocnymi badaniami klinicznymi. 2

Preparaty z kwiatów często reklamuje się jako naturalny środek mający wspierać odporność, układ odpornościowy i naturalne mechanizmy obronne organizmu. Takie określenia brzmią atrakcyjnie, ale nie dowodzą skuteczności produktu. Nie ma również podstaw, aby twierdzić, że syrop lub napar służy do oczyszczania organizmu z toksyn. Organizm usuwa zbędne produkty przemiany materii przede wszystkim za pomocą wątroby, nerek, płuc i układu pokarmowego.

W przypadku preparatów z czarnego bzu dla dzieci trzeba sprawdzić wiek podany na opakowaniu i ilość cukru. Bezpieczeństwo regularnego stosowania dawek leczniczych u dzieci i kobiet w ciąży nie zostało dobrze zbadane. Podobnie nie ma wystarczających danych dotyczących stosowania preparatów z czarnego bzu w ciąży. 1 2

Nie należy także zakładać, że obecne w roślinie witaminy A i C występują w dużej ilości w każdym gotowym syropie. Ich zawartość zależy od receptury, rozcieńczenia, temperatury przygotowania i czasu przechowywania. 9 10

Jak przechowywać sok z czarnego bzu po otwarciu?

Po otwarciu sok z czarnego bzu należy przechowywać w lodówce, w szczelnie zamkniętej butelce. Trzeba go zużyć w terminie wskazanym przez producenta. Może to być kilka dni albo kilka tygodni, zależnie od pasteryzacji, zawartości cukru, rodzaju opakowania i zastosowanych metod utrwalania. 10

Niska temperatura spowalnia rozwój drobnoustrojów oraz rozpad antocyjanów i innych związków bioaktywnych. Sok należy chronić również przed światłem i długim kontaktem z powietrzem. Najlepiej nie przelewać go bez potrzeby do otwartego dzbanka ani nie pozostawiać na wiele godzin w temperaturze pokojowej. 10

Przed użyciem sprawdź zapach, smak i wygląd produktu. Soku z bzu nie należy pić, jeżeli:

• pojawiła się pleśń,
• napój zaczął się pienić,
• butelka jest wyraźnie napęczniała,
• po otwarciu uchodzi z niej dużo gazu,
• zapach stał się alkoholowy, drożdżowy lub nieprzyjemny,
• smak wskazuje na niezamierzoną fermentację.

Naturalny osad nie zawsze świadczy o zepsuciu. W sokach tłoczonych może wynikać z obecności drobnych cząstek owoców. Jeżeli producent zaleca wstrząśnięcie butelką przed użyciem, taki osad jest zwykle prawidłowy.

Aby bezpiecznie stosować sok z czarnego bzu, używaj czystej zakrętki i nie pij bezpośrednio z butelki, jeśli produkt ma być przechowywany przez kilka dni. Kontakt ze śliną może przyspieszyć jego psucie.

Źródła

1. Committee on Herbal Medicinal Products. Final assessment report on Sambucus nigra L., fructus. European Medicines Agency. 2014.
2. Committee on Herbal Medicinal Products. European Union herbal monograph on Sambucus nigra L., flos. European Medicines Agency. 2018.
3. Rust B.M., Riordan J.O., Carbonero F.G., Solverson P.M. One-Week Elderberry Juice Treatment Increases Carbohydrate Oxidation after a Meal Tolerance Test and Is Well Tolerated in Adults: A Randomized Controlled Pilot Study. Nutrients. 2023.
4. Teets C., Ghanem N., Ma G., Minj J., Perkins-Veazie P., Johnson S.A., Etter A.J., Carbonero F.G., Solverson P.M. A One-Week Elderberry Juice Intervention Augments the Fecal Microbiota and Suggests Improvement in Glucose Tolerance and Fat Oxidation in a Randomized Controlled Trial. Nutrients. 2024.
5. Wieland L.S., Piechotta V., Feinberg T., Ludeman E., Hutton B., Kanji S., Seely D., Garritty C. Elderberry for Prevention and Treatment of Viral Respiratory Illnesses: A Systematic Review. BMC Complementary Medicine and Therapies. 2021.
6. Macknin M., Wolski K., Negrey J., Mace S. Elderberry Extract Outpatient Influenza Treatment for Emergency Room Patients Ages 5 and Above: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Trial. Journal of General Internal Medicine. 2020.
7. Zakay-Rones Z., Thom E., Wollan T., Wadstein J. Randomized Study of the Efficacy and Safety of Oral Elderberry Extract in the Treatment of Influenza A and B Virus Infections. Journal of International Medical Research. 2004.
8. Murkovic M., Abuja P.M., Bergmann A.R., Zirngast A., Adam U., Winklhofer-Roob B.M., Toplak H. Effects of Elderberry Juice on Fasting and Postprandial Serum Lipids and Low-Density Lipoprotein Oxidation in Healthy Volunteers: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Study. European Journal of Clinical Nutrition. 2004.
9. Busso Casati C., Baeza R., Sanchez V., Catalano A., López P., Zamora M.C. Thermal Degradation Kinetics of Monomeric Anthocyanins, Colour Changes and Storage Effect in Elderberry Juices. Journal of Berry Research. 2015.
10. Neves C.M.B., Pinto A., Gonçalves F., Wessel D.F. Changes in Elderberry (Sambucus nigra L.) Juice Concentrate Polyphenols during Storage. Applied Sciences. 2021.
11. Osman A.G., Avula B., Katragunta K., Ali Z., Chittiboyina A.G., Khan I.A. Elderberry Extracts: Characterization of the Polyphenolic Chemical Composition, Quality Consistency, Safety, Adulteration, and Attenuation of Oxidative Stress- and Inflammation-Induced Health Disorders. Molecules. 2023.