Darmowe zwroty dla wszystkich zamówieńSok z czarnego bzu – właściwości. Na co pomaga i czy warto go pić?
Sok z czarnego bzu to nasz lokalny rarytas, który skutecznie wzmacnia odporność organizmu!
Warto go pić w okresie jesienno-zimowym: przy pierwszych objawach przeziębienia lub profilaktycznie. Trzeba jednak pamiętać, że nie jest on lekiem na grypę, nie zastępuje leczenia i nie daje gwarancji, że infekcja się nie rozwinie.
Czarny bez to roślina z rodziny piżmaczkowatych, a jego nazwa łacińska to Sambucus nigra. Rośnie dziko przy drogach, na skrajach lasów, w zaroślach i blisko zabudowań. W maju i czerwcu tworzy duże, płaskie baldachy drobnych, kremowobiałych kwiatów. Późnym latem – w sierpniu i we wrześniu – dojrzewają na nim drobne, ciemnofioletowe owoce zebrane w zwisające grona. To właśnie z dojrzałych owoców przygotowuje się sok z czarnego bzu.
Prozdrowotne właściwości kwiatów i owoców znane były już dawno temu polskiej medycynie ludowej. Wykorzystywano je w walce z infekcjami i w przypadku przeziębienia.
Medycyna współczesna sprawdza działanie ekstraktów, syropów i standaryzowanych preparatów z tej rośliny i pokazuje, że warto z niej korzystać!
Sok z czarnego bzu w skrócie
- Co zawiera: antocyjany, flawonole, proantocyjanidyny i kwasy fenolowe – to polifenole są najważniejszą grupą substancji czynnych.
- Na co pomaga: może skracać czas trwania i nasilenie objawów przeziębienia oraz grypy, zwłaszcza stosowany od początku infekcji.
- WAŻNE: surowe i niedojrzałe owoce są toksyczne – każdy preparat musi być poddany obróbce termicznej.
- Kiedy sięgać: przy pierwszych objawach infekcji; jako profilaktyka ma słabsze potwierdzenie.
- Dawkowanie: 1–2 łyżki 1–3 razy dziennie; nigdy na pusty żołądek.
Spis treści
- Na co pomaga sok z czarnego bzu?
- Co mówią badania o właściwościach soku z czarnego bzu?
- Sok z kwiatów czy z owoców czarnego bzu – który wybrać?
- Dlaczego nie wolno pić soku z surowych owoców?
- Kiedy warto sięgać po sok z czarnego bzu?
- Jak stosować sok z czarnego bzu? Dawkowanie
- Czy sok z czarnego bzu ma przeciwwskazania?
- FAQ – Najczęstsze pytania o sok z czarnego bzu
- Źródła
Skład i właściwości zdrowotne czarnego bzu – co kryje się w soku?
Właściwości prozdrowotne czarnego bzu to zasługa jego licznych związków aktywnych.
Sok z owoców czarnego bzu zawiera flawonoidy – antocyjany, flawonole, proantocyjanidyny i kwasy fenolowe. Antocyjany odpowiadają za ciemnofioletowy kolor dojrzałych owoców i gotowego soku. W składzie pojawiają się też kwasy organiczne, naturalne cukry oraz niewielkie ilości witamin i składników mineralnych, ale to związki polifenolowe są najważniejszą grupą substancji czynnych w owocach bzu czarnego.
W badaniach najlepiej opisano korzystne działanie owoców czarnego bzu na odporność oraz infekcje górnych dróg oddechowych. Wyniki sugerują, że czarny bez może skracać czas trwania objawów przeziębienia i grypy oraz zmniejszać ich nasilenie, zwłaszcza jeśli jest stosowany już na samym początku.
Na co pomaga sok z czarnego bzu?
Najważniejsze korzyści
Sok z czarnego bzu wykazuje:
- pozytywny wpływ na układ odpornościowy,
- łagodzi objawy infekcji górnych dróg oddechowych,
- zmniejsza katar, ból gardła i uczucie rozbicia przy przeziębieniu,
- może skrócić czas trwania objawów przeziębienia i grypy,
- działa przeciwzapalnie,
- wspomaga organizm w czasie infekcji dzięki obecności antyoksydantów – antocyjanów i innych polifenoli,
- wymiata wolne rodniki.
Co mówią badania o właściwościach soku z czarnego bzu?
Cenne właściwości czarnego bzu nie od dziś są przedmiotem zainteresowania nauki!
Badania obejmują różne formy preparatów z dojrzałych owoców czarnego bzu: sok, syrop, ekstrakt, kapsułki i pastylki.
| Badanie | Wynik |
|---|---|
| Zakay-Rones i wsp. (2004) 1 – syrop z owoców czarnego bzu przy grypie A i B | U osób przyjmujących syrop objawy grypy ustępowały średnio około 4 dni szybciej niż w grupie placebo. |
| Tiralongo i wsp. (2016) 2 – ekstrakt z owoców czarnego bzu u osób podróżujących samolotem | Ekstrakt nie zmniejszył wyraźnie liczby zachorowań na przeziębienie. U osób, które zachorowały, skrócił jednak czas trwania objawów i zmniejszył ich nasilenie. |
| Hawkins i wsp. (2019) 3 – metaanaliza badań nad czarnym bzem | Podsumowanie badań klinicznych wykazało zmniejszenie objawów infekcji górnych dróg oddechowych po suplementacji czarnym bzem. Autorzy ocenili, że efekt był większy przy objawach związanych z grypą niż przy objawach typowego przeziębienia. |
| Macknin i wsp. (2020) 4 – ekstrakt z owoców czarnego bzu u pacjentów z grypą | Badanie nie wykazało przewagi ekstraktu nad placebo w skracaniu czasu trwania grypy ani w zmniejszaniu nasilenia objawów. |
| Teets i wsp. (2024) 5 – sok z owoców czarnego bzu u osób z nadmierną masą ciała | Tygodniowe picie soku zmieniło skład mikrobioty jelitowej, zmniejszyło glikemię po posiłku testowym i zwiększyło utlenianie tłuszczów. Badanie było krótkie i małe, więc nie uzasadnia haseł o odchudzaniu ani cukrzycy. |
Sok z kwiatów czy z owoców czarnego bzu – który wybrać?
Kwiaty i owoce czarnego bzu stosuje się w innych sytuacjach. Sok z owoców czarnego bzu, syrop z czarnego bzu albo ekstrakt z owoców wybierz wtedy, gdy infekcja już się rozwija: pojawia się katar, ból gardła, uczucie rozbicia, gorączka lub objawy grypopodobne. To właśnie preparaty z owoców najczęściej badano pod kątem skracania czasu trwania objawów przeziębienia i grypy oraz zmniejszania ich nasilenia.
Kwiaty czarnego bzu lepiej pasują na początek infekcji, zwłaszcza gdy pojawia się uczucie wychłodzenia, dreszcze i potrzeba „wypocenia” choroby. Napar lub syrop z kwiatów bzu czarnego stosuje się tradycyjnie jako środek napotny i moczopędny. Kwiaty nie są więc zamiennikiem soku z owoców, tylko innym surowcem na inny moment infekcji.
Dlaczego nie wolno pić soku z surowych owoców?
Surowe lub niedojrzałe owoce, liście i łodygi czarnego bzu zawierają glikozydy cyjanogenne. Wśród nich głównym winowajcą jest sambunigryna. Powoduje nudności, wymioty i ciężką biegunkę.
Czy wiesz, że…?
Głównym “winowajcą” toksyczności surowych owoców czarnego bzu jest sambunigryna – związek z grupy glikozydów cyjanogennych, który zawdzięcza swoją nazwę łacińskiej nazwie rośliny (Sambucus). To właśnie dlatego nawet najdojrzalsze owoce zjedzone na surowo mogą wywołać nudności i biegunkę.
To dlatego nie zaleca się jedzenia surowych owoców, nawet jeśli są bardzo dojrzałe. Tym bardziej należy unikać owoców niedojrzałych!
Każdy preparat do spożycia z owoców bzu czarnego powinien być poddany obróbce termicznej – czyli gotowaniu.
W przepisach często pojawia się też cukier i sok z cytryny, bo poprawiają one smak i trwałość przetworu.
Zrób własny sok z czarnego bzu
Jak zrobić sok z czarnego bzu? Sprawdzony przepis i instrukcja krok po kroku
Kiedy warto sięgać po sok z czarnego bzu?
Po sok z czarnego bzu sięgaj przy pierwszych objawach przeziębienia: katarze, bólu gardła, uczuciu rozbicia i objawach grypopodobnych.
O profilaktyce trzeba pisać ostrożniej. Są dane o łagodzeniu objawów, ale nie ma dobrych podstaw, żeby obiecywać ochronę przed zachorowaniem. Badanie u podróżujących samolotem nie pokazało, żeby ekstrakt z czarnego bzu zapobiegał przeziębieniu, ale u osób, które zachorowały, objawy trwały krócej i były mniej nasilone 2.
Osoby z cukrzycą, insulinoopornością lub na diecie z ograniczeniem cukru powinny mieć na uwadze skład produktu. Syropy są bogate w cukier! Jeśli jednak wypijesz taki syrop lub sok do posiłku obfitującego w białko, złagodzisz wzrost glukozy we krwi. Oczywiście pamiętaj, by nie przesadzać z ilością.
Jak stosować sok z czarnego bzu? Dawkowanie
Domowy sok lub syrop z owoców czarnego bzu pij w małych porcjach. Rozcieńczaj go ciepłą wodą lub dodaj do gorącej herbaty.
Nie pij go na pusty żołądek, nawet po rozcieńczeniu! Może się to skończyć nudnościami i wymiotami.
Przy pierwszych objawach przeziębienia pij sok przez kilka dni, np. 1-2 łyżki 1-3 razy dziennie.
Sprawdź szczegółowy artykuł
Jak pić sok z czarnego bzu? Dawkowanie, sposób stosowania i najlepszy czas na picie
Czy sok z czarnego bzu ma przeciwwskazania?
Tak – są pewne przeciwwskazania. Ostrożność powinny zachować:
- kobiety w ciąży i podczas karmienia,
- osoby z cukrzycą, insulinoopornością lub dietą z ograniczeniem cukru, jeśli produkt jest słodzony,
- osoby z alergią na czarny bez lub inne rośliny z rodziny piżmaczkowatych.
Jeśli po soku odczuwasz nudności i ból brzucha, postaraj się nie pić go na pusty żołądek! Zawsze do posiłku lub po nim.
FAQ – Najczęstsze pytania o sok z czarnego bzu
Czy sok z czarnego bzu pomaga na kaszel?
Sok z czarnego bzu może łagodzić objawy infekcji górnych dróg oddechowych, ale nie jest typowym środkiem wykrztuśnym ani przeciwkaszlowym. Przy kaszlu towarzyszącym przeziębieniu może być pomocnym dodatkiem, zwłaszcza gdy pijesz go na ciepło, po rozcieńczeniu. Jeśli kaszel trwa długo, nasila się, pojawia się duszność, świszczący oddech albo ból w klatce piersiowej, nie ma co pudrować sprawy sokiem. Trzeba skonsultować objawy.
Czy można pić sok z czarnego bzu codziennie?
Można, ale nie zawsze warto. W sezonie infekcyjnym niewielka porcja soku lub syropu dziennie jako dawka profilaktyczna to dobry wybór. Natomiast codzienne picie dużych ilości słodzonego syropu pod pretekstem właściwości leczniczych to już inna historia :) Jeśli spożywasz umiarkowane ilości, to w porządku. Ale jeśli czujesz, że to wymówka, aby spożywać słodzony sok, postaraj się go rozłożyć na małe porcje np. na przestrzeni tygodnia.
Od którego roku życia dziecko może pić sok z bzu?
Domowy sok z czarnego bzu nie jest dobrym produktem dla niemowląt i bardzo małych dzieci. Najbezpieczniej podawać go dzieciom od 6 r.ż. wzwyż.
Źródła
- 1. Zakay-Rones Z. i wsp. (2004). Randomized study of the efficacy and safety of oral elderberry extract in the treatment of influenza A and B virus infections. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15080016/
- 2. Tiralongo E. i wsp. (2016). Elderberry Supplementation Reduces Cold Duration and Symptoms in Air-Travellers: A Randomized, Double-Blind Placebo-Controlled Clinical Trial. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27023596/
- 3. Hawkins J. i wsp. (2019). Black elderberry (Sambucus nigra) supplementation effectively treats upper respiratory symptoms: A meta-analysis of randomized, controlled clinical trials. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30670267/
- 4. Macknin M. i wsp. (2020). Elderberry Extract Outpatient Influenza Treatment for Emergency Room Patients Ages 5 and Above: a Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Trial. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32929634/
- 5. Teets C. i wsp. (2024). A One-Week Elderberry Juice Intervention Augments the Fecal Microbiota and Suggests Improvement in Glucose Tolerance and Fat Oxidation in a Randomized Controlled Trial. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39458549/
- 6. Bez czarny – Wikipedia. https://pl.wikipedia.org/wiki/Bez_czarny
Danka Błaszczak
Nasza ekspertka od suplementów. Z wykształcenia mgr dietetyki, absolwentka Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Pasjonatka zielarstwa i fitoterapii. Od 10 lat zajmuje się tematyką suplementów naturalnych. Analizuje źródła naukowe i na ich podstawie tworzy artykuły do naszego bloga oraz opisy produktów, które czytacie na stronie. Czuwa też nad merytoryką naszych treści. W swojej pracy kieruje się krytycznym myśleniem i odpowiedzialnością za słowo. Nie powiela popularnych opinii bez weryfikacji – zamiast je powtarzać, buduje własne stanowisko.
