Sok z czarnego bzu – właściwości. Na co pomaga i czy warto go pić?

Warto go pić w okresie jesienno-zimowym: przy pierwszych objawach przeziębienia lub profilaktycznie. Trzeba jednak pamiętać, że nie jest on lekiem na grypę, nie zastępuje leczenia i nie daje gwarancji, że infekcja się nie rozwinie.

Czarny bez to roślina z rodziny piżmaczkowatych, a jego nazwa łacińska to Sambucus nigra. Rośnie dziko przy drogach, na skrajach lasów, w zaroślach i blisko zabudowań. W maju i czerwcu tworzy duże, płaskie baldachy drobnych, kremowobiałych kwiatów. Późnym latem – w sierpniu i we wrześniu – dojrzewają na nim drobne, ciemnofioletowe owoce zebrane w zwisające grona. To właśnie z dojrzałych owoców przygotowuje się sok z czarnego bzu.

Prozdrowotne właściwości kwiatów i owoców znane były już dawno temu polskiej medycynie ludowej. Wykorzystywano je w walce z infekcjami i w przypadku przeziębienia.

Medycyna współczesna sprawdza działanie ekstraktów, syropów i standaryzowanych preparatów z tej rośliny i pokazuje, że warto z niej korzystać!

Skład i właściwości zdrowotne czarnego bzu – co kryje się w soku?

Właściwości prozdrowotne czarnego bzu to zasługa jego licznych związków aktywnych.

Sok z owoców czarnego bzu zawiera flawonoidy – antocyjany, flawonole, proantocyjanidyny i kwasy fenolowe. Antocyjany odpowiadają za ciemnofioletowy kolor dojrzałych owoców i gotowego soku. W składzie pojawiają się też kwasy organiczne, naturalne cukry oraz niewielkie ilości witamin i składników mineralnych, ale to związki polifenolowe są najważniejszą grupą substancji czynnych w owocach bzu czarnego.

W badaniach najlepiej opisano korzystne działanie owoców czarnego bzu na odporność oraz infekcje górnych dróg oddechowych. Wyniki sugerują, że czarny bez może skracać czas trwania objawów przeziębienia i grypy oraz zmniejszać ich nasilenie, zwłaszcza jeśli jest stosowany już na samym początku.

Na co pomaga sok z czarnego bzu?

Najważniejsze korzyści

Sok z czarnego bzu wykazuje:

• pozytywny wpływ na układ odpornościowy,
• łagodzi objawy infekcji górnych dróg oddechowych,
• zmniejsza katar, ból gardła i uczucie rozbicia przy przeziębieniu,
• może skrócić czas trwania objawów przeziębienia i grypy,
• działa przeciwzapalnie,
• wspomaga organizm w czasie infekcji dzięki obecności antyoksydantów – antocyjanów i innych polifenoli,
• wymiata wolne rodniki.

Co mówią badania o właściwościach soku z czarnego bzu?

Cenne właściwości czarnego bzu nie od dziś są przedmiotem zainteresowania nauki!

Badania obejmują różne formy preparatów z dojrzałych owoców czarnego bzu: sok, syrop, ekstrakt, kapsułki i pastylki.

Badanie	Wynik
1. Zakay-Rones i wsp., 2004. Syrop z owoców czarnego bzu przy grypie A i B	U osób przyjmujących syrop objawy grypy ustępowały średnio około 4 dni szybciej niż w grupie placebo.
2. Tiralongo i wsp., 2016. Ekstrakt z owoców czarnego bzu u osób podróżujących samolotem	Ekstrakt nie zmniejszył wyraźnie liczby zachorowań na przeziębienie. U osób, które zachorowały, skrócił jednak czas trwania objawów i zmniejszył ich nasilenie.
3. Hawkins i wsp., 2019. Metaanaliza badań nad czarnym bzem	Podsumowanie badań klinicznych wykazało zmniejszenie objawów infekcji górnych dróg oddechowych po suplementacji czarnym bzem. Autorzy ocenili, że efekt był większy przy objawach związanych z grypą niż przy objawach typowego przeziębienia.
4. Macknin i wsp., 2020. Ekstrakt z owoców czarnego bzu u pacjentów z grypą	Badanie nie wykazało przewagi ekstraktu nad placebo w skracaniu czasu trwania grypy ani w zmniejszaniu nasilenia objawów.
5. Teets i wsp., 2024. Sok z owoców czarnego bzu u osób z nadmierną masą ciała	Tygodniowe picie soku zmieniło skład mikrobioty jelitowej, zmniejszyło glikemię po posiłku testowym i zwiększyło utlenianie tłuszczów. Badanie było krótkie i małe, więc nie uzasadnia haseł o odchudzaniu ani cukrzycy.

1. 1. Randomized study of the efficacy and safety of oral elderberry extract in the treatment of influenza A and B virus infections. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15080016/
2. 2. Elderberry Supplementation Reduces Cold Duration and Symptoms in Air-Travellers: A Randomized, Double-Blind Placebo-Controlled Clinical Trial. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27023596/
3. 3. Black elderberry (Sambucus nigra) supplementation effectively treats upper respiratory symptoms: A meta-analysis of randomized, controlled clinical trials. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30670267/
4. 4. Elderberry Extract Outpatient Influenza Treatment for Emergency Room Patients Ages 5 and Above: a Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Trial. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32929634/
5. 5. A One-Week Elderberry Juice Intervention Augments the Fecal Microbiota and Suggests Improvement in Glucose Tolerance and Fat Oxidation in a Randomized Controlled Trial. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39458549/

Sok z kwiatów czy z owoców czarnego bzu – który wybrać?

Owoce i kwiaty czarnego bzu stosuje się w innych sytuacjach. Sok z owoców czarnego bzu, syrop z czarnego bzu albo ekstrakt z owoców wybierz wtedy, gdy infekcja już się rozwija: pojawia się katar, ból gardła, uczucie rozbicia, gorączka lub objawy grypopodobne. To właśnie preparaty z owoców najczęściej badano pod kątem skracania czasu trwania objawów przeziębienia i grypy oraz zmniejszania ich nasilenia.

Kwiaty czarnego bzu lepiej pasują na początek infekcji, zwłaszcza gdy pojawia się uczucie wychłodzenia, dreszcze i potrzeba „wypocenia” choroby. Napar lub syrop z kwiatów bzu czarnego stosuje się tradycyjnie jako środek napotny i moczopędny. Kwiaty nie są więc zamiennikiem soku z owoców, tylko innym surowcem na inny moment infekcji.

Dlaczego nie wolno pić soku z surowych owoców?

Surowe lub niedojrzałe owoce, liście i łodygi czarnego bzu zawierają glikozydy cyjanogenne. Wśród nich głównym winowajcą jest sambunigryna. Powoduje nudności, wymioty i ciężką biegunkę.

To dlatego nie zaleca się jedzenia surowych owoców, nawet jeśli są bardzo dojrzałe. Tym bardziej należy unikać owoców niedojrzałych!

Każdy preparat do spożycia z owoców bzu czarnego powinien być poddany obróbce termicznej – czyli gotowaniu.

W przepisach często pojawia się też cukier i sok z cytryny, bo poprawiają one smak i trwałość przetworu.

Kiedy warto sięgać po sok z czarnego bzu?

Po sok z czarnego bzu sięgaj przy pierwszych objawach przeziębienia: katarze, bólu gardła, uczuciu rozbicia i objawach grypopodobnych.

O profilaktyce trzeba pisać ostrożniej. Są dane o łagodzeniu objawów, ale nie ma dobrych podstaw, żeby obiecywać ochronę przed zachorowaniem. Badanie u podróżujących samolotem nie pokazało, żeby ekstrakt z czarnego bzu zapobiegał przeziębieniu, ale u osób, które zachorowały, objawy trwały krócej i były mniej nasilone.

Osoby z cukrzycą, insulinoopornością lub na diecie z ograniczeniem cukru powinny mieć na uwadze skład produktu. Syropy są bogate w cukier! Jeśli jednak wypijesz taki syrop lub sok do posiłku obfitującego w białko, złagodzisz wzrost glukozy we krwi. Oczywiście pamiętaj, by nie przesadzać z ilością.

Jak stosować sok z czarnego bzu? Dawkowanie

Domowy sok lub syrop z owoców czarnego bzu pij w małych porcjach. Rozcieńczaj go ciepłą wodą lub dodaj do gorącej herbaty.

Nie pij go na pusty żołądek, nawet po rozcieńczeniu! Może się to skończyć nudnościami i wymiotami.

Przy pierwszych objawach przeziębienia pij sok przez kilka dni, np. 1-2 łyżki 1-3 razy dziennie.

Czy sok z czarnego bzu ma przeciwwskazania?

Tak – są pewne przeciewskazania. Ostrożność powinny zachować:

• kobiety w ciąży i podczas karmienia,
• osoby z cukrzycą, insulinoopornością lub dietą z ograniczeniem cukru, jeśli produkt jest słodzony,
• osoby z alergią na czarny bez lub inne rośliny z rodziny piżmaczkowatych.

Jeśli po soku odczuwasz nudności i ból brzucha, postaraj się nie pić go na pusty żołądek! Zawsze do posiłku lub po nim.

FAQ – Najczęstsze pytania o sok z czarnego bzu

Czy sok z czarnego bzu pomaga na kaszel?

Sok z czarnego bzu może łagodzić objawy infekcji górnych dróg oddechowych, ale nie jest typowym środkiem wykrztuśnym ani przeciwkaszlowym. Przy kaszlu towarzyszącym przeziębieniu może być pomocnym dodatkiem, zwłaszcza gdy pijesz go na ciepło, po rozcieńczeniu. Jeśli kaszel trwa długo, nasila się, pojawia się duszność, świszczący oddech albo ból w klatce piersiowej, nie ma co pudrować sprawy sokiem. Trzeba skonsultować objawy.

Czy można pić sok z czarnego bzu codziennie?

Można, ale nie zawsze warto. W sezonie infekcyjnym niewielka porcja soku lub syropu dziennie jako dawka profilaktyczna to dobry wybór. Natomiast codzienne picie dużych ilości słodzonego syropu po pretekstem właściwości leczniczych to już inna historia :) Jeśli spożywasz umiarkowane ilości, to w porządku. Ale jeśli czujesz, że to wymówka, aby spożywać słodzony sok, postaraj się go rozłożyć na małe porcje np. na przestrzeni tygodnia.

Od którego roku życia dziecko może pić sok z bzu?

Domowy sok z czarnego bzu nie jest dobrym produktem dla niemowląt i bardzo małych dzieci. Najbezpieczniej podawać go dzieciom od 6 r.ż. wzwyż.

Źródła

1. Black elderberry (Sambucus nigra) supplementation effectively treats upper respiratory symptoms: A meta-analysis of randomized, controlled clinical trials. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30670267/
2. Randomized study of the efficacy and safety of oral elderberry extract in the treatment of influenza A and B virus infections. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15080016/
3. Elderberry Supplementation Reduces Cold Duration and Symptoms in Air-Travellers: A Randomized, Double-Blind Placebo-Controlled Clinical Trial. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27023596/
4. Elderberry Extract Outpatient Influenza Treatment for Emergency Room Patients Ages 5 and Above: a Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Trial. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32929634/
5. Bez czarny. https://pl.wikipedia.org/wiki/Bez_czarny