Jak wygląda głóg? Jak rozpoznać głóg po liściach, kwiatach i owocach?

Głóg (Crataegus) to najczęściej krzew lub niewielkie drzewo o gęstej, silnie rozgałęzionej koronie. Najłatwiej rozpoznać go po kilku cechach występujących razem: klapowanych liściach, białych kwiatach zebranych w kwiatostany, czerwonych owocach oraz sztywnych cierniach na pędach. U dzikich głogów kwiaty są najczęściej białe, natomiast różowe i czerwone spotyka się przede wszystkim u form uprawnych. 3, 4

Rodzaj Crataegus obejmuje wiele gatunków i odmian głogu o różniących się cechach, dlatego przy identyfikacji warto zawsze porównywać kilka części rośliny. 1

Jak wygląda głóg?

Rodzaj Crataegus należy do rodziny różowatych. Głogi są roślinami liściastymi, zwykle przybierającymi postać rozłożystego krzewu albo niewysokiego drzewa. Wiosną pokrywają się licznymi drobnymi kwiatami, a pod koniec lata i jesienią można zobaczyć na nich czerwone, kuliste lub lekko wydłużone owoce. 5

Jak rozpoznać głóg?

Nie warto oznaczać głogu na podstawie tylko jednej cechy. Najlepiej jednocześnie obejrzeć pokrój rośliny, liście, kwiaty lub owoce oraz pędy. Ma to znaczenie również dlatego, że poszczególne gatunki głogu mogą się ze sobą krzyżować. 1, 2

Jak wygląda krzew lub drzewo głogu?

Dziko rosnący głóg tworzy zwykle gęsty, mocno rozgałęziony krzew albo małe drzewo. Głóg jednoszyjkowy (Crataegus monogyna) może osiągać około 10 m wysokości, choć często pozostaje znacznie niższy. Jego korona bywa zaokrąglona i nieregularna, a starsze egzemplarze mogą mieć kilka głównych pni. 3, 6

Ze względu na gęste rozgałęzienie i ciernie głóg bywa również sadzony jako żywopłot oraz roślina ozdobna.

Jak wyglądają liście głogu?

Liście głogu są pojedyncze i zwykle wyraźnie klapowane. U głogu jednoszyjkowego mają najczęściej 3–7 głębokich klap, a wcięcia pomiędzy nimi mogą sięgać daleko w stronę głównego nerwu. Górna powierzchnia blaszki jest zwykle zielona lub ciemnozielona. Ważne są też głębokość wcięć, kształt klap i pozostałe cechy rośliny. 3, 6

U głogu dwuszyjkowego liście są zazwyczaj mniej głęboko podzielone, z płytszymi zatokami i bardziej zaokrąglonymi klapami. 2, 4

Jak wyglądają kwiaty głogu?

Kwiaty są niewielkie, pięciopłatkowe i zebrane po kilka lub kilkanaście w kwiatostany. Dziko rosnący głóg kwitnie przede wszystkim na biało; kwiaty mogą mieć również delikatnie różowy odcień. Okres kwitnienia rodzimych głogów przypada na późną wiosnę. 3, 4

Przy oznaczaniu gatunku ważniejsze od koloru jest jednak wnętrze kwiatu. Liczba szyjek słupka należy do najpewniejszych cech pozwalających odróżnić głóg jednoszyjkowy od dwuszyjkowego. 3, 4

Jak wyglądają owoce głogu?

Owoce głogu to niewielkie malwice, zwykle czerwone lub ciemnoczerwone, o kształcie od kulistego do lekko wydłużonego. U głogu jednoszyjkowego mają najczęściej około 6–11 mm średnicy i zawierają jedną pestkę, natomiast u głogu dwuszyjkowego zwykle występują 2–3 pestki. 3, 4

Właśnie liczba pestek może być bardzo pomocna, gdy próbujesz rozpoznać głóg już po okresie kwitnienia.

Czy głóg ma kolce?

Tak, ale botanicznie precyzyjniej mówić o cierniach, a nie kolcach. Są to zdrewniałe, ostro zakończone części pędów. U głogu jednoszyjkowego ciernie mogą mieć około 1–2,5 cm długości. 3

To odróżnia głóg między innymi od dzikiej róży, której ostre struktury są kolcami wyrastającymi powierzchniowo z pędu. 7

Gdzie rośnie głóg?

Głóg występuje pospolicie w krajobrazie otwartym i na obrzeżach lasów. Można go spotkać na miedzach, przy drogach, na zarastających łąkach, w zaroślach i na skrajach lasów. Głóg jednoszyjkowy jest w Polsce szeroko rozpowszechniony i dobrze radzi sobie na różnych siedliskach, natomiast głóg dwuszyjkowy częściej związany jest z lasami, zaroślami i żyźniejszą glebą. 1, 2

Można również spotkać głóg w ogrodzie i parkach. Niektóre odmiany głogu są sadzone ze względu na kwiaty, owoce lub dekoracyjny pokrój.

Jeśli chcesz mieć głóg w ogrodzie, możesz uprawiać go jako pojedynczą roślinę ozdobną albo żywopłot. Sadzenie głogu jest możliwe na różnych typach gleby, a rośliny dobrze radzą sobie także na stanowiskach odsłoniętych.

Głogi są uznawane za łatwe w uprawie i tolerują zanieczyszczenia miejskie. W przypadku odmian przeznaczonych do uprawy warto pamiętać, że dostępne w szkółkach sadzonki mogą mieć pokrój lub barwę kwiatów odbiegające od dzikich form. Uprawa i pielęgnacja nie są więc dobrym punktem odniesienia do botanicznego oznaczania rośliny.

Głóg jednoszyjkowy a dwuszyjkowy – jak je rozpoznać?

Najpewniejsza różnica między głogiem jednoszyjkowym a dwuszyjkowym dotyczy budowy kwiatu i owocu. Sama forma liścia jest pomocna, ale bardziej zmienna. 2, 3, 4

Głóg jednoszyjkowy – charakterystyczne cechy

Głóg jednoszyjkowy (Crataegus monogyna) ma zwykle:

• liście dość głęboko klapowane;
• jedną szyjkę słupka w kwiecie;
• jeden pestkowy kamień w owocu;
• czerwone owoce o średnicy zwykle poniżej około 1 cm;
• liczne kwiaty skupione w kwiatostanach.

Nazwa głogu jednoszyjkowego odnosi się właśnie do pojedynczej szyjki słupka. 3, 6

Głóg dwuszyjkowy – charakterystyczne cechy

Głóg dwuszyjkowy (Crataegus laevigata) ma zazwyczaj:

• liście płycej klapowane, często z 1–2 parami klap;
• bardziej tępe lub zaokrąglone końce klap;
• najczęściej 2, czasem 3 szyjki słupka;
• zwykle 2–3 pestki w owocu;
• stosunkowo szerokie, błyszczące, ciemnozielone liście.

2, 4

Czy można rozpoznać gatunek głogu tylko po wyglądzie?

Często tak, ale nie zawsze. Głogi łatwo się ze sobą krzyżują, dlatego w naturze występują osobniki o cechach pośrednich. Głóg pośredni (Crataegus × media) jest mieszańcem głogu jednoszyjkowego i dwuszyjkowego, a oba gatunki mogą również wykazywać ślady introgresji. 1, 2

W Polsce rośnie ponadto głóg odgiętodziałkowy (Crataegus rhipidophylla), więc nie każdy napotkany głóg musi należeć do jednego z dwóch najbardziej znanych gatunków. 1

Rodzaj jest znacznie bogatszy: należą do niego również m.in. głóg szkarłatny (Crataegus coccinea) i pochodzący ze wschodniej Azji głóg pierzastolistny (Crataegus pinnatifida). W starszym nazewnictwie można natrafić także na określenie gireoudii. Nazwa Crataegus oxyacantha f. gireoudii jest obecnie traktowana jako synonim Crataegus laevigata, a nie odrębny gatunek. 4

Głóg a podobne rośliny – jak go odróżnić?

Przyjrzyjmy się różnicom między głogiem a innymi krzewami.

Głóg a dzika róża

Dzika róża ma liście złożone z kilku oddzielnych listków, podczas gdy liść głogu stanowi jedną, choć często mocno powcinaną blaszkę. Róża ma też charakterystyczne kolce oraz znacznie większe, najczęściej różowe kwiaty. Jej owoce – szupinki – są zwykle większe i bardziej wydłużone od owoców głogu. 7

Głóg a tarnina

Najłatwiej rozróżnić je podczas kwitnienia i owocowania. Tarnina kwitnie przed rozwinięciem liści, natomiast głóg zakwita, gdy jest już ulistniony. Owoce tarniny są granatowe lub czarnofioletowe i pokryte sinym nalotem, a owoce głogu – czerwone. 8

Głóg a jarzębina

Jarzębina ma charakterystyczne liście pierzaste złożone z wielu wąskich listków. U głogu blaszka liściowa jest pojedyncza i klapowana. Obie rośliny tworzą skupienia czerwonych owoców, ale u jarzębiny są one zwykle pomarańczowoczerwone i zebrane w duże, bardzo liczne owocostany. 9

Jak wygląda głóg – najczęściej zadawane pytania

Z czym można pomylić głóg?

Najłatwiej pomylić go z innymi ciernistymi lub czerwono owocującymi krzewami, zwłaszcza tarniną i dziką różą. Z daleka podobna może wydawać się również jarzębina. Najszybszą wskazówką są liście: u głogu są pojedyncze i klapowane, u róży i jarzębiny – złożone z oddzielnych listków. 7, 8, 9

Który głóg jest jadalny?

Owoce zarówno Crataegus monogyna, jak i Crataegus laevigata są wykorzystywane jako żywność, między innymi do przetworów takich jak dżem. Przed zbiorem trzeba jednak prawidłowo oznaczyć roślinę, a znajdujących się wewnątrz owocu pestek nie należy traktować jako części jadalnej. 6

Źródła

1. 1. Sołtys-Lelek A. – Chorology of critical genera: Crataegus L., Rosa L., Rubus L. in the Kraków-Częstochowa Upland. https://opn.gov.pl/pliki-do-pobrania/otworz/ffceae93-c999-42f5-995d-5822c42d600c.pdf
2. 2. Thomas P.A., Leski T., La Porta N., Dering M., Iszkuło G. – Biological Flora of the British Isles: Crataegus laevigata. https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1365-2745.13541
3. 3. Flora of North America – Crataegus monogyna var. monogyna. https://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=250100576
4. 4. Flora of North America – Crataegus laevigata. https://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=250100118
5. 5. Royal Botanic Gardens, Kew – Crataegus monogyna. https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:723820-1
6. 6. BOTANY.cz – Crataegus monogyna. https://botany.cz/cs/crataegus-monogyna/
7. 7. BOTANY.cz – Rosa canina. https://botany.cz/cs/rosa-canina/
8. 8. BOTANY.cz – Prunus spinosa. https://botany.cz/cs/prunus-spinosa/
9. 9. BOTANY.cz – Sorbus aucuparia. https://botany.cz/cs/sorbus-aucuparia/