Maślan sodu a wątroba – czy może wspierać jej funkcjonowanie?

Maślan sodu wpływa na funkcjonowanie wątroby, ale nie działa jak preparat, który bezpośrednio ją oczyszcza lub regeneruje. Jego wpływ zaczyna się w jelicie. Znaczna część substancji wchłoniętych z przewodu pokarmowego trafia najpierw do wątroby, dlatego jej praca nie jest oderwana od kondycji mikrobioty i bariery jelitowej.

To powiązanie zwróciło uwagę badaczy zajmujących się stłuszczeniem wątroby, insulinoopornością i przewlekłym stanem zapalnym. Zaczęto sprawdzać, czy maślan sodu pomaga zmniejszać zmiany towarzyszące chorobom metabolicznym oraz czy suplementacja maślanem sodu może mieć korzystny wpływ na zdrowie wątroby.

Czy suplementacja maślanem sodu ma więc sens przy stłuszczeniu wątroby? Czytaj dalej i sprawdź, co kondycja jelit ma wspólnego z pracą tego narządu oraz które korzyści maślanu znajdują potwierdzenie w badaniach.

Czym jest maślan sodu i jak działa?

Maślan sodu jest solą sodową kwasu masłowego, który bakterie wytwarzają w jelicie grubym podczas fermentacji błonnika. Odżywia komórki nabłonka jelitowego i pomaga utrzymać prawidłowe funkcjonowanie bariery jelitowej.

Jak jelita wpływają na funkcjonowanie wątroby?

Z jelit do wątroby prowadzi bezpośrednia droga, czyli żyła wrotna. Krew odpływająca z przewodu pokarmowego najpierw przechodzi przez wątrobę, a dopiero później trafia do ogólnego krwiobiegu. Wraz z nią docierają tam składniki wchłonięte z jedzenia oraz związki wytwarzane przez mikrobiotę jelitową. Dlatego problemy zaczynające się w jelicie mogą z czasem odbić się na pracy wątroby 1.

Bariera jelitowa działa trochę jak filtr. Przepuszcza to, co organizm może wykorzystać, jednocześnie zatrzymując bakterie i szkodliwe substancje. Gdy traci szczelność, część z nich przedostaje się do krwi. Jako pierwsza styka się z nimi wątroba. Jeśli taka sytuacja trwa długo, może podtrzymywać stan zapalny i dodatkowo ją obciążać 1 2.

Van der Beek i wsp. w 2015 roku sprawdzili, co dzieje się z maślanem po jego uwolnieniu w jelicie. W badaniu uczestniczyło 12 osób poddawanych operacji jamy brzusznej. Siedem z nich otrzymało doodbytniczo 60 ml roztworu maślanu sodu o stężeniu 100 mmol/l, a pozostałe pięć placebo. Po pięciu minutach stężenie maślanu we krwi wrotnej wynosiło średnio 92,2 µmol/l. W grupie placebo było to 14,3 µmol/l. Wątroba wychwyciła tyle maślanu, ile uwolniło jelito, dlatego jego stężenie w ogólnym krwiobiegu nie wzrosło 3. Badanie nie dotyczyło leczenia stłuszczenia wątroby, jednak dobrze pokazało, jak krótka jest droga między jelitem a tym narządem.

Czy maślan sodu wspiera wątrobę?

Maślan sodu może pośrednio wspierać wątrobę, ale nie ma dziś podstaw, by uznać go za środek leczący choroby wątroby. Prawie wszystkie korzystne wyniki pochodzą z badań na myszach i szczurach. Największe badanie dotyczące doustnego przyjmowania maślanu przez osoby ze stłuszczeniem wątroby nie potwierdziło zmniejszenia ilości tłuszczu w tym narządzie 4 5 1. Maślan sodu jednak sprzyja zdrowiu wątroby pośrednio.

Pozytywny wpływ maślanu sodu na barierę jelitową

Najwięcej dzieje się w samym nabłonku jelita grubego. Jego komórki wykorzystują kwas masłowy jako źródło energii. Kiedy mają go pod dostatkiem, sprawniej się odnawiają i łatwiej utrzymują ścisłe połączenia między sobą. W ten sposób bariera jelitowa zachowuje szczelność i nie przepuszcza do krwi wszystkiego, co znajduje się w jelicie.

Krew z jelit trafia właśnie do wątroby. Im mniej bakterii i szkodliwych substancji pokona nabłonek jelitowy, tym mniej będzie musiała ich wychwycić wątroba. Maślan sodu wspiera więc ten narząd pośrednio, utrzymując porządek na wcześniejszym etapie.

Taki efekt był uzyskiwany u zwierząt, którym podawano maślan sodu przy diecie wywołującej stłuszczenie wątroby. Nabłonek jelitowy był mniej uszkodzony, a między jego komórkami powstawały szczelniejsze połączenia. Nie poprawiały się jednak wszystkie elementy bariery jelitowej, dlatego nie można jeszcze zakładać, że suplementacja zadziała identycznie u człowieka 5 2.

Maślan sodu a stan zapalny wątroby

Przy stłuszczeniu nadmiar tłuszczu zaczyna zaburzać pracę komórek wątroby. Część z nich ulega uszkodzeniu i wysyła sygnały, które pobudzają układ odpornościowy. Zapalenie nie musi być gwałtowne. Często rozwija się powoli i trwa miesiącami, zwłaszcza gdy z jelit docierają kolejne substancje drażniące.

Maślan sodu może zadziałać wcześniej, zanim ta reakcja się nasili. Pomaga uszczelnić barierę jelitową, więc do wątroby przedostaje się mniej związków pochodzących od bakterii. U zwierząt ograniczał też produkcję TNF-α, IL-6 i IL-1β. Pod tymi skrótami kryją się substancje, za pomocą których układ odpornościowy podtrzymuje stan zapalny. Ich niższemu stężeniu towarzyszyło mniej uszkodzeń w tkance wątrobowej 5 6.

Nie wiadomo jeszcze, czy taki sam efekt daje suplementacja maślanem sodu u człowieka. W badaniu z udziałem osób ze stłuszczeniem wątroby dawka 1000 mg na dobę stosowana przez 12 tygodni nie zmieniła wyraźnie parametrów zapalnych 4. Maślan może odciążyć wątrobę od strony jelit, ale nie zastąpi leczenia, gdy w tym narządzie rozwinął się już przewlekły stan zapalny.

Maślan sodu a odkładanie tłuszczu w wątrobie

Maślan sodu nie rozpuszcza tłuszczu, który już zgromadził się w wątrobie. Jego możliwe działanie dotyczy raczej tego, jak organizm wytwarza i wykorzystuje kwasy tłuszczowe.

Przy insulinooporności insulina coraz słabiej kontroluje uwalnianie tłuszczu z tkanki tłuszczowej. Więcej kwasów tłuszczowych trafia wtedy do wątroby, która dodatkowo zaczyna produkować własne tłuszcze. Z czasem gromadzą się one w jej komórkach. W badaniach na zwierzętach podawanie maślanu sodu hamowało ekspresję genów uczestniczących w produkcji tłuszczów. W wątrobie odkładało się ich mniej, a stężenie trójglicerydów i cholesterolu spadało 5 7.

Najważniejsze są jednak wyniki uzyskane u ludzi. W 2025 roku maślan sodu w dawce 1000 mg dziennie podawano przez 12 tygodni pacjentom z MASLD, wcześniej nazywanym NAFLD lub non-alcoholic fatty liver disease. Stłuszczenie oceniono w badaniu FibroScan. Przed suplementacją wynik CAP wynosił średnio 290 dB/m, a po jej zakończeniu 291 dB/m. Ilość tłuszczu w wątrobie nie zmniejszyła się 4.

Poprawił się jedynie wskaźnik FLI, który oblicza się na podstawie wyników krwi i parametrów ciała. To za mało, aby stwierdzić, że maślan sodu pomaga przy stłuszczeniu wątroby. Wyniki u zwierząt nie znalazły dotąd potwierdzenia w bezpośrednim pomiarze wykonanym u pacjentów.

Czy maślan sodu może ograniczyć włóknienie wątroby?

W badaniach na zwierzętach maślan sodu spowalniał włóknienie wątroby, ale u ludzi nie potwierdzono takiego działania. Włóknienie polega na odkładaniu tkanki bliznowatej w miejscu komórek uszkadzanych przez przewlekły stan zapalny. Nie jest to zwykłe przeciążenie narządu ani zmiana, którą można szybko cofnąć suplementem.

Maślan prawdopodobnie nie działa bezpośrednio na powstałą już bliznę. U zwierząt ograniczał czynniki, które napędzały dalsze uszkodzenia. Poprawiał funkcjonowanie jelit, łagodził stan zapalny i zmniejszał odkładanie tłuszczu. W takim środowisku proces włóknienia postępował wolniej 1.

Nie oznacza to jednak, że suplementacja maślanem sodu prowadzi do regeneracji komórek ludzkiej wątroby. W badaniu z udziałem pacjentów 12 tygodni przyjmowania maślanu nie zmieniło sztywności wątroby mierzonej za pomocą FibroScanu 4. Przy rozpoznanym włóknieniu maślan sodu nie zastąpi leczenia ani kontroli u hepatologa.

Jak stosować maślan sodu przy problemach z wątrobą?

W badaniu z udziałem pacjentów z metabolicznym stłuszczeniem wątroby stosowano maślan sodu w dawce 1000 mg dziennie przez 12 tygodni. Nie zmniejszyło to jednak stłuszczenia ani sztywności wątroby 4. Nie należy więc traktować 1000 mg na dobę jako dawki zalecanej w chorobach tego narządu. Była to ilość wybrana na potrzeby badania, a nie gotowy schemat leczenia.

Jeśli maślan ma wspierać barierę jelitową, najlepiej wybrać preparat dojelitowy lub mikrokapsułkowany. Taka forma uwalnia kwas masłowy dopiero w dalszej części przewodu pokarmowego. Dostępne suplementy zawierają zwykle od 300 do 1500 mg maślanu sodu w porcji dziennej. Konkretna ilość i liczba kapsułek zależą od produktu, dlatego maślan sodu najlepiej przyjmować zgodnie z informacją na opakowaniu. Kapsułki dojelitowe należy połykać w całości, zazwyczaj podczas posiłku lub tuż po nim.

Przy rozpoznanej chorobie wątroby suplementację warto omówić z lekarzem, szczególnie jeśli stosujesz leki albo pozostajesz pod opieką hepatologa. Europejskie wytyczne dotyczące MASLD nie zalecają nutraceutyków jako metody leczenia stłuszczenia wątroby, ponieważ dowody ich skuteczności są nadal niewystarczające 8. Maślan sodu może pozostać dodatkiem wspierającym jelita. Nie zastąpi leczenia ukierunkowanego na wątrobę.

Co jeszcze wspiera wątrobę oprócz suplementacji?

Przy stłuszczeniu wątroby suplement jest tylko dodatkiem. Podstawą są zmiany, które ograniczają odkładanie tłuszczu w jej komórkach i poprawiają reakcję organizmu na insulinę. Najłatwiej podzielić je na kilka obszarów:

• Ograniczenie kalorii, jeśli masz zbyt wysoką masę ciała. Już utrata około 5% masy ciała pomaga zmniejszyć stłuszczenie wątroby. Spadek o 7 do 10% zmniejsza również stan zapalny, a redukcja o co najmniej 10% może ograniczyć włóknienie. Nie potrzebujesz szybkiej diety. Liczy się efekt, który dasz radę utrzymać 8.
• Sposób jedzenia, który możesz stosować na co dzień. Dobrym punktem odniesienia jest dieta śródziemnomorska, zawierająca dużo błonnika i produktów nieprzetworzonych. Ogranicz słodzone napoje, żywność wysokoprzetworzoną oraz nadmiar tłuszczów nasyconych. Taka zmiana ułatwi Ci kontrolowanie liczby kalorii bez ciągłego uczucia głodu 8.
• Regularny ruch. Nie musisz od razu rozpoczynać intensywnych treningów. Wątroba korzysta także z szybkich spacerów, jazdy na rowerze czy pływania. Zalecany cel to co najmniej 150 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo albo 75 minut bardziej intensywnego wysiłku. Ruch pomaga zmniejszyć stłuszczenie nawet wtedy, gdy waga nie spada wyraźnie 8.
• Ograniczenie alkoholu. Każda porcja alkoholu wymaga od wątroby dodatkowej pracy. Przy stłuszczeniu, zapaleniu lub włóknieniu jego spożycie należy omówić z lekarzem. W części chorób wątroby potrzebna jest całkowita rezygnacja z alkoholu.
• Leczenie insulinooporności i innych zaburzeń metabolicznych. Stłuszczeniu wątroby często towarzyszą insulinooporność, podwyższony poziom trójglicerydów i nadciśnienie. Ich leczenie jest istotną częścią dbania o wątrobę, ponieważ ogranicza dalsze gromadzenie tłuszczu w jej komórkach 8.

Nie potrzebujesz natomiast osobnej kuracji na detoksykację. Wątroba sama unieszkodliwia i usuwa szkodliwe substancje, jeśli ma odpowiednie warunki do pracy. Żaden suplement nie zrekompensuje stale zbyt dużej liczby kalorii, braku ruchu ani nieleczonej insulinooporności.

Maślan sodu a wątroba FAQ:

Oto najczęściej zadawane pytania dotyczące wpływu maślanu sodu na wątrobę.

Czy maślan sodu szkodzi na wątrobę?

Nie. Maślan sodu stosowany zgodnie z zaleceniami producenta nie jest uznawany za szkodliwy dla wątroby. Przy rozpoznanej chorobie wątroby suplementację najlepiej skonsultować z lekarzem.

Czy maślan sodu pomaga przy stłuszczeniu wątroby?

Maślan sodu nie leczy stłuszczenia wątroby. Może pośrednio wspierać jej funkcjonowanie przez poprawę pracy jelit, ale podstawą jest dieta, ruch i leczenie zaburzeń metabolicznych.

Czy maślan sodu regeneruje wątrobę?

Nie. Maślan sodu nie regeneruje bezpośrednio wątroby ani nie cofa włóknienia. Jego wpływ ogranicza się głównie do wspierania jelit i bariery jelitowej.

Źródła

1. 1. Mechanistic insights into the pleiotropic effects of butyrate as a potential therapeutic agent on NAFLD management: A systematic review. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9755748
2. 2. Sodium butyrate attenuates high-fat diet-induced steatohepatitis in mice by improving gut microbiota and gastrointestinal barrier. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5221287
3. 3. Hepatic Uptake of Rectally Administered Butyrate Prevents an Increase in Systemic Butyrate Concentrations in Humans. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26156796/
4. 4. Exploring the Potential of Oral Butyrate Supplementation in Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease: Subgroup Insights from an Interventional Study. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12192885
5. 5. Efficacy of sodium butyrate in improving nonalcoholic fatty liver disease: A meta-analysis of preclinical studies. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11999427
6. 6. Effects of Sodium Butyrate and Its Synthetic Amide Derivative on Liver Inflammation and Glucose Tolerance in an Animal Model of Steatosis Induced by High Fat Diet. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0068626
7. 7. Sodium Butyrate Supplementation Inhibits Hepatic Steatosis by Stimulating Liver Kinase B1 and Insulin-Induced Gene. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8346675
8. 8. EASL–EASD–EASO Clinical Practice Guidelines on the management of metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease (MASLD). https://www.journal-of-hepatology.eu/article/S0168-8278(24)00329-5/fulltext