Przytulia czepna – właściwości i przeciwwskazania. Jak pić przytulię?

Rośnie pospolicie – przy drogach, na łąkach, w ogródkach. Zaczyna pojawiać się już w kwietniu i można ją zbierać aż do lipca, zanim całkiem zdrewnieje. Choć często uznawana jest za chwast, przytulia czepna właściwości prozdrowotnych ma niemało. Młode pędy są najbardziej wartościowe – zawierają najwięcej aktywnych związków. W zielarstwie wykorzystuje się ją głównie ze względu na wpływ na układ limfatyczny, wydalanie wody z organizmu oraz właściwości przyspieszające regenerację skóry [2, 3, 5].

Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej na temat przytulii czepnej – jakie są właściwości i zastosowanie przytulii czepnej oraz jak ją pić – czytaj dalej!

Czym jest przytulia czepna?

Przytulia czepna (Galium aparine) jest jednoroczną rośliną z rodziny marzanowatych (Rubiaceae). Rośnie szybko i łatwo się rozprzestrzenia. Tworzy długie, wiotkie pędy, które zaczepiają się o inne rośliny i „wspinają” do góry. Łodyga i liście pokryte są drobnymi haczykami. Dzięki nim roślina przykleja się do ubrań i sierści zwierząt. To ułatwia jej rozsiewanie.

Najczęściej rośnie na żyznych glebach – przy drogach, w zaroślach, na polach uprawnych i w ogrodach [2, 5].

W zielarstwie wykorzystuje się całe ziele. Zbiera się je w fazie intensywnego wzrostu, zanim łodygi staną się twarde i włókniste. W tym okresie roślina zawiera najwięcej związków aktywnych [2, 3].

Jak wygląda przytulia czepna?

Przytulia czepna tworzy cienkie, wiotkie pędy, które mogą osiągać nawet do 1-1,5 metra długości. Nie stoi prosto – podpiera się innymi roślinami albo „pełza” po ziemi. Łodyga ma wyraźnie kanciasty kształt i pokrywają ją drobne, szorstkie haczyki. To samo dotyczy liści. Są wąskie, wydłużone i ułożone w okółkach – najczęściej po 6-8 wokół łodygi.

Cała roślina jest lepka i łatwo przyczepia się do skóry, ubrań i sierści. To jej charakterystyczna cecha.

Kwiaty są bardzo małe, białe lub zielonkawe. Pojawiają się od wiosny do lata. Po nich powstają kuliste owoce, również pokryte haczykami, które łatwo się rozprzestrzeniają [2].

Gdzie rośnie przytulia czepna?

Przytulia czepna rośnie wszędzie tam, gdzie gleba jest wilgotna i bogata w azot. Można znaleźć ją w Europie, Azji i Ameryce Północnej.

Lubi miejsca półcieniste i żyzne. Często pojawia się:

• Przy drogach i ogrodzeniach.
• Na skrajach lasów.
• W zaroślach i na łąkach.
• Na polach uprawnych i w ogrodach.

Zwykle traktuje się ją jako chwast, bo szybko się rozrasta i zagłusza inne rośliny. Tworzy gęste splątane warstwy, które utrudniają wzrost sąsiednich gatunków.

Dobrze znosi bardziej wymagające warunki, ale najlepiej rozwija się w glebie wilgotnej. Dlatego często rośnie tam, gdzie ziemia długo utrzymuje wodę [2, 5].

Gdzie rośnie przytulia czepna?

Przytulia czepna rośnie wszędzie tam, gdzie gleba jest wilgotna i bogata w azot. Można znaleźć ją w Europie, Azji i Ameryce Północnej.

Lubi miejsca półcieniste i żyzne. Często pojawia się:

• Przy drogach i ogrodzeniach.
• Na skrajach lasów.
• W zaroślach i na łąkach.
• Na polach uprawnych i w ogrodach.

Zwykle traktuje się ją jako chwast, bo szybko się rozrasta i zagłusza inne rośliny. Tworzy gęste splątane warstwy, które utrudniają wzrost sąsiednich gatunków.

Dobrze znosi bardziej wymagające warunki, ale najlepiej rozwija się w glebie wilgotnej. Dlatego często rośnie tam, gdzie ziemia długo utrzymuje wodę [2, 5].

Przytulia czepna – właściwości lecznicze

Przytulia czepna zawiera glikozydy irydoidowe (asperulozyd, monotropeina), flawonoidy (kwercetyna, kemferol), kwasy fenolowe (kawowy i chlorogenowy), garbniki, saponiny i olejki eteryczne [2, 3, 5].

• Działa przeciwbakteryjnie. Ekstrakty hamują wzrost wielu szczepów bakterii, co wykorzystuje się w pielęgnacji skóry i gojenia ran [4, 10].
• Przyspiesza gojenie ran. Ekstrakty z przytulii wspierają szybszą regenerację tkanek [4]. To efekt działania antyoksydacyjnego i przeciwzapalnego. Łagodzi zmiany skórne wywołane przez łuszczycę i egzemę.
• Wspiera układ odpornościowy. Ekstrakty z przytulii zwiększają aktywność komórek odpornościowych i modulują produkcję cytokin [5, 9]. To przekłada się na lepszą odpowiedź immunologiczną.
• Chroni komórki wątroby przed uszkodzeniem. Obniża poziom enzymów wątrobowych i redukuje stres oksydacyjny, prowadzący do uszkodzenia tkanek [7].
• Zwiększa wydalanie wody z organizmu. Tradycyjnie stosuje się ją jako środek moczopędny. Ten efekt wiąże się z obecnością saponin oraz związków fenolowych [2].
• Wpływa na układ limfatyczny. W zielarstwie wykorzystuje się ją przy zastojach limfy i obrzękach. Działanie to wynika z połączenia efektu przeciwzapalnego, moczopędnego i wpływu na krążenie płynów w tkankach [2, 5].
• Działa przeciwzapalnie. Związki fenolowe i flawonoidy hamują mediatory stanu zapalnego i zmniejszają aktywność wolnych rodników [3, 8]. Dzięki temu ogranicza uszkodzenia komórek i tkanek.
• Wykazuje silne działanie antyoksydacyjne. Ekstrakty z przytulii neutralizują reaktywne formy tlenu i zwiększają aktywność enzymów antyoksydacyjnych [3, 8]. To bezpośrednio zmniejsza stres oksydacyjny.

Na co jest dobra przytulia czepna?

Przytulię stosuje się w sytuacjach takich jak:

• Obrzęki i zatrzymanie wody w organizmie.
• Uczucie ciężkich nóg.
• Powiększone węzły chłonne.
• Zastój limfy.
• Drobne rany, otarcia, podrażnienia skóry.
• Trądzik i stany zapalne, takie jak czyraki.
• Trudno gojące się zmiany skórne, np. egzema i łuszczyca [4].
• Spadek odporności i częste infekcje [5, 9].

Przytulia czepna – jak pić?

Najczęściej wykorzystuje się świeże albo suszone ziele. Forma zależy od tego, na czym Ci zależy.

Napar (najprostsza opcja):
1-2 łyżeczki suszu zalej szklanką gorącej wody. Parz 10-15 minut. Pij 1-2 razy dziennie.

Świeży sok:
Zblenduj świeżą roślinę i odciśnij sok. To najmocniejsza forma, bo zawiera najwięcej aktywnych związków. Stosuje się małe ilości, zwykle rozcieńczone z wodą.

Nalewka:
Świeże lub suszone ziele zalej alkoholem (np. 40-60%). Odstaw na 2-3 tygodnie, potem przecedź. Stosuj małe ilości, zwykle po kilka-kilkanaście kropli.

Jeżeli masz świeże ziele, warto wykorzystać je także na inne sposoby.

Okłady na skórę:
Z naparu albo świeżej, rozgniecionej rośliny. Nakładaj bezpośrednio na zmienione miejsce. Sprawdza się przy podrażnieniach i drobnych ranach [4].

Sałatki:
Młode pędy możesz dodawać do sałatek albo koktajli. Mają delikatny, lekko ziołowy smak. Najlepiej łączyć je z innymi warzywami, bo same są dość włókniste.

Dodatek do mieszanek ziołowych:
Często łączy się ją z innymi ziołami działającymi na układ limfatyczny i skórę.

Najlepiej zbierać młode pędy – te działają najsilniej. Starsza roślina jest twardsza i zawiera mniej aktywnych związków [2, 3].

Jak długo stosować przytulię czepną?

Ziela przytulii czepnej nie stosuje się nieustannie. Choć jego działanie jest bardzo korzystne, należy robić przerwę po 2-4 tygodniach stosowania. Dzięki temu organizm nie przyzwyczaja się tak bardzo do dobroczynnych właściwości rośliny, a działanie nie słabnie wraz ze zwiększającą się tolerancją.

Po około 7-14 dniach możesz wrócić do stosowania naparu z przytulii czepnej, płukanki lub soku z przytulii.

Przytulia czepna – przeciwwskazania

Przytulia czepna nie jest dla każdego. W kilku sytuacjach lepiej jej nie stosować albo zachować ostrożność.

• Nie stosuj jej w ciąży i w okresie karmienia piersią.
• Uważaj przy chorobach nerek. Przytulia działa moczopędnie, więc może dodatkowo obciążać układ moczowy i wpływać na działanie nerek.
• Jeśli masz problemy z układem moczowym i jesteś pod kontrolą lekarza, skonsultuj zastosowanie przytulii. Może ona wchodzić w interakcje z lekami moczopędnymi i nasilać ich działanie, a w konsekwencji prowadzić do nadmiernej utraty wody i elektrolitów.
• Przerwij stosowanie, jeśli pojawią się objawy nietolerancji. Może to być reakcja skórna lub dolegliwości ze strony układu pokarmowego.

Przytulia czepna – szkodliwość i skutki uboczne

Przytulia czepna zazwyczaj jest dobrze tolerowaną rośliną, ale przy większych ilościach może powodować działania niepożądane.

• Mogą pojawiać się łagodne dolegliwości trawienne, takie jak ból brzucha lub luźniejszy stolec.
• Przy stosowaniu na skórę może wywołać podrażnienie u osób wrażliwych – wykonaj test na nadgarstku zanim użyjesz jej na większym obszarze.
• Najlepiej stosować ją w cyklach [2].

Przytulia czepna FAQ

Oto najczęściej zadawane pytania na temat przytulii czepnej.

Na co jest dobra przytulia czepna?

Przytulia pomaga przy obrzękach, zatrzymaniu wody i uporczywych zmianach skórnych. Stosuje się ją też przy zastojach limfy i osłabionej odporności. Działa przeciwzapalnie, antybakteryjnie i lekko moczopędnie [2, 3, 5].

Czy przytulia czepna szkodzi na wątrobę?

Nie. W badaniach wykazano działanie ochronne na komórki wątroby. Ekstrakty z przytulii zmniejszają uszkodzenia wywołane stresem oksydacyjnym [7].

Kiedy pić przytulię czepną?

Najlepiej pić ją w ciągu dnia, między posiłkami. Ze względu na działanie moczopędne nie warto stosować jej wieczorem.

Kto nie może pić przytulii czepnej?

Przytulii nie powinny stosować kobiety w ciąży i karmiące piersią. Nie zaleca się jej przy chorobach nerek oraz przy jednoczesnym stosowaniu leków moczopędnych. Ostrożność warto też zachować przy wrażliwym układzie pokarmowym i chorobach przewlekłych [2].

Źródła

1. 1. Analysis of essential oil of Galium aparine. https://www.researchgate.net/publication/337911444_Analysis_of_essential_oil_of_Galium_aparine
2. 2. Chemical constituents and medical importance of Galium aparine – a review. https://www.researchgate.net/publication/324520700_CHEMICAL_CONSTITUENTS_AND_MEDICAL_IMPORTANCE_OF_GALIUM_APARINE-A_REVIEW
3. 3. The effect of extraction methods on antioxidant and enzyme inhibitory activities and phytochemical components of Galium aparine L. https://www.researchgate.net/publication/346000083_THE_EFFECT_OF_EXTRACTION_METHODS_ON_ANTIOXIDANT_AND_ENZYME_INHIBITORY_ACTIVITIES_AND_PHYTOCHEMICAL_COMPONENTS_OF_Galium_aparine_L
4. 4. Bringing back Galium aparine L. from forgotten corners of traditional wound treatment procedures: an antimicrobial, antioxidant, and in-vitro wound healing assay along with HPTLC fingerprinting study. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11267910/
5. 5. Phytochemical Profiles and In Vitro Immunomodulatory Activity of Ethanolic Extracts from Galium aparine L. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6963662/
6. 6. Effects of Galium aparine extract on the cell viability, cell cycle and cell death in breast cancer cell lines. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27085941/
7. 7. Galium aparine L. protects against acetaminophen-induced hepatotoxicity in rats. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36029804/
8. 8. Evaluation of diverse antioxidant activities of Galium aparine. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23211618
9. 9. Immuno-Enhancing Effects of Galium aparine L. in Cyclophosphamide-Induced Immunosuppressed Animal Models. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10934713/