Jak suszyć nawłoć? Kompletny poradnik krok po kroku

Nawłoć bywa nazywana złotą rózgą, a jej intensywnie żółte kwiatostany sprawiły, że w potocznym języku funkcjonuje również określenie polska mimoza. Naszym rodzimym i najcenniejszym gatunkiem jest nawłoć pospolita. Niestety jej stanowiska zajmują nawłocie kanadyjska i późna, które tworzą pod koniec lata rozległe żółte łany. Te dwa gatunki potrafią szybko opanowywać nieużytki, pobocza i opuszczone tereny, dlatego traktowane są jako chwast. Nie zmienia to faktu, że wszystkie nawłocie mają długą historię zastosowania w ziołolecznictwie i są cennym surowcem zielarskim.

Ziele nawłoci najlepiej suszyć w cieniu, w suchym i przewiewnym miejscu. Dzięki temu zachowuje kolor i nie zaparza się podczas suszenia. Ważny jest też moment zbioru i przygotowanie rośliny.

Do suszenia nadaje się nawłoć pospolita (Solidago virgaurea), ale też kanadyjska (Solidago canadensis) oraz późna (Solidago gigantea). Oba gatunki pochodzą z Ameryki Północnej, są w Polsce szeroko rozprzestrzenione i mają charakter inwazyjny. Rodzima nawłoć pospolita wygląda nieco inaczej – jej kwiatostan jest zwykle mniej rozłożysty niż charakterystyczne szerokie wiechy nawłoci kanadyjskiej i późnej. (Sprawdź nasz poradnik, jak je rozpoznać!)

Jeśli chcesz wykorzystać nawłoć jako surowiec leczniczy, nie lekceważ odpowiedniego suszenia. Dobrze zebrane i szybko wysuszone ziele to zupełnie inny materiał niż brunatna, długo wilgotna roślina zamknięta później w słoiku.

W tym poradniku pokażę Ci, kiedy zbierać nawłoć, jak ją przygotować przed suszeniem, jak suszyć na powietrzu, w suszarce i piekarniku oraz po czym poznać, że susz jest już gotowy.

Kiedy najlepiej zbierać nawłoć do suszenia?

Nawłoć zbieraj w okresie kwitnienia, gdy większość kwiatów jest już rozwinięta, ale żółte kwiaty nadal wyglądają świeżo. Nie czekaj, aż koszyczki zaczną brązowieć, zasychać albo zmieniać się w biały puch.

Jeśli chcesz przygotować suszone ziele do późniejszego wykorzystania, ścinaj kwitnące wierzchołki pędów wraz z górnymi liśćmi. Nie potrzebujesz twardej, dolnej części łodygi. W zielarstwie surowcem jest kwitnąca część nadziemna nawłoci pospolitej – Solidaginis virgaureae herba.

Wybierz suchy dzień. Najlepszy moment przypada zwykle na późny poranek, kiedy rosa zdążyła już odparować. Nie zbieraj nawłoci mokrej po deszczu ani wcześnie rano, kiedy liście i kwiatostany są jeszcze wilgotne. Im więcej wody znajduje się w roślinie w chwili zbioru, tym wolniej będzie schła i tym łatwiej może zaparzyć się lub spleśnieć. Podobne zasady stosuje się przy zbiorze innych ziół przeznaczonych do suszenia.

Jeśli ścinasz nawłoć na suchy bukiet, możesz wybrać dłuższy pęd i pozostawić więcej liści. Najładniej zachowują się kwiatostany zebrane wtedy, gdy kwiaty są już wybarwione, ale jeszcze nie przekwitają. Do celów zielarskich ważniejsza jest natomiast jakość górnej części rośliny niż długość łodygi.

Nawłoć kwitnie późnym latem i jesienią. Szczególnie nawłoć kanadyjska tworzy wtedy charakterystyczne żółte łany – jej intensywny okres kwitnienia przypada od połowy sierpnia do końca września, choć kwiaty mogą pojawiać się od lipca do października.

Jak przygotować nawłoć przed suszeniem?

Po zbiorze nawłoć dokładnie przejrzyj, ale nie mocz jej bez potrzeby. Usuń zeschnięte i przebarwione fragmenty, uszkodzone liście, pajęczyny oraz części zaatakowane przez choroby.

Potrząśnij każdym pędem, aby pozbyć się drobnych owadów. Nawłoć jest rośliną bardzo atrakcyjną dla owadów, dlatego warto zrobić to jeszcze na zewnątrz.

Nie usuwaj wszystkich zdrowych liści. Jeśli przygotowujesz ziele nawłoci, stanowią one część surowca razem z kwitnącymi wierzchołkami. Usuń natomiast dolne liście z fragmentu łodygi, który będzie znajdował się wewnątrz pęczka. Dzięki temu między pędami będzie lepiej przepływało powietrze.

Jeśli nawłoć jest bardzo rozgałęziona, możesz podzielić duże kwiatostany na mniejsze części. Im grubsza i bardziej zbita wiązka, tym trudniej odprowadzić wilgoć ze środka.

Do suszenia w pęczkach połącz po kilka pędów i zwiąż je sznurkiem albo gumką. Nie rób wielkich bukietów. Pomiędzy łodygami powinno pozostać wystarczająco dużo przestrzeni, żeby powietrze mogło swobodnie przepływać także przez środek wiązki.

Jak suszyć nawłoć na powietrzu?

Suszenie na powietrzu to najprostszy sposób suszenia nawłoci i mój pierwszy wybór, jeśli masz odpowiednie miejsce. Nie wymaga dodatkowego ogrzewania i pozwala zachować naturalny kolor kwiatów, o ile nie wystawisz ich na słońce.

• Przygotuj niewielkie pęczki. Zwiąż po kilka pędów nawłoci. Jeśli kwiatostany są bardzo duże, zrób jeszcze mniejsze wiązki.
• Zawieś nawłoć kwiatami w dół. Dzięki temu powietrze dociera do rośliny z każdej strony. Pęczki nie powinny stykać się ze sobą.
• Wybierz suche, zacienione i przewiewne miejsce. Może to być strych, zadaszona weranda, przewiewny pokój albo inne miejsce zabezpieczone przed wilgocią i bezpośrednim słońcem.
• Nie susz nawłoci na pełnym słońcu. Mocne światło szybko pozbawia żółte kwiaty intensywnego koloru. Tradycyjne źródła zielarskie również zalecają suszenie nawłoci w cieniu i przy dobrym przepływie powietrza.
• Codziennie sprawdzaj pęczki. Szczególnie przez pierwsze dni zwróć uwagę na ich środek. Jeśli roślina pozostaje tam wilgotna, rozdziel wiązkę na mniejsze części.
• Zdejmij nawłoć dopiero wtedy, gdy jest sucha również wewnątrz pędów. Same suche kwiaty nie wystarczą – grubsza łodyga schnie znacznie wolniej.

Zamiast wiązać pędy możesz również rozłożyć nawłoć cienką warstwą na papierze, sicie lub suszarce ramowej. Rozdziel wtedy kwiatostany tak, aby nie leżały jeden na drugim. Co jakiś czas delikatnie je przemieszaj lub obróć. Ta metoda dobrze sprawdza się, jeśli zbierasz krótkie wierzchołki zamiast całych pędów.

Wysokiej jakości susz zachowuje sporo zieleni liści i żółty kolor kwiatów. Brązowienie surowca często oznacza, że schnął zbyt wolno, był ściśnięty albo miał za dużo wilgoci.

Jak suszyć nawłoć w suszarce?

W suszarce do grzybów i ziół ustaw temperaturę około 35–40°C. Ogólne zalecenia technologiczne dla ziół mieszczą się w zakresie około 35–43°C, ale w przypadku delikatnych liści i kwiatów nie ma potrzeby wybierać górnej granicy.

Rozdziel pędy na mniejsze części i ułóż je pojedynczą warstwą na sitach. Kwiaty ani liście nie powinny tworzyć zwartej sterty.

Co kilka godzin sprawdzaj stan surowca. Cieńsze liście i drobne koszyczki wyschną wcześniej niż grubsze fragmenty łodyg, dlatego możesz wyjmować je stopniowo.

Suszarka sprawdzi się szczególnie dobrze w wilgotną pogodę, kiedy naturalne suszenie trwa długo. Dzięki stałemu przepływowi ciepłego powietrza łatwiej szybko usunąć wodę z całego surowca.

Jak suszyć nawłoć w piekarniku?

Nawłoć można wysuszyć w piekarniku, ale potraktuj tę metodę jako awaryjną. W domowym piekarniku trudniej utrzymać temperaturę odpowiednią dla delikatnych ziół, dlatego łatwo przesuszyć kwiaty, pogorszyć ich kolor albo miejscowo je przypalić. Źródła dotyczące suszenia ziół wskazują właśnie tę wadę piekarnika.

Jeśli nie masz innej możliwości:

• ustaw najniższą dostępną temperaturę; jeśli urządzenie pozwala ustawić około 40–50°C, wybierz taki zakres,
• rozłóż nawłoć pojedynczą warstwą na blasze wyłożonej papierem,
• pozostaw lekko uchylone drzwiczki, aby wilgotne powietrze mogło uchodzić,
• nie używaj funkcji grill,
• kontroluj surowiec regularnie i obracaj go.

Nie próbuj przyspieszać suszenia przez podkręcanie temperatury. W przypadku ziół więcej ciepła nie oznacza lepszego efektu.

Ile czasu suszy się nawłoć?

Nawłoć może schnąć od kilku godzin do około 2–3 tygodni. Czas zależy od wybranej metody, wielkości kwiatostanów, grubości pędów, temperatury oraz wilgotności powietrza.

Metoda	Orientacyjny czas	Na co zwrócić uwagę
suszenie na powietrzu	około 7–21 dni	wilgotność, wielkość pęczków i przewiew
suszarka	około 4–12 godzin	temperatura 35–40°C i równomierne ułożenie
piekarnik	około 3–4 godzin, czasem dłużej	niska temperatura i częsta kontrola

Czasy są orientacyjne. Przy suszeniu na powietrzu źródła praktyczne podają od kilku dni do nawet około trzech tygodni, ponieważ ogromne znaczenie ma wilgotność pomieszczenia. W suszarce proces jest znacznie szybszy.

Nie kieruj się więc wyłącznie zegarkiem. Nawłoć jest gotowa wtedy, kiedy cały materiał roślinny jest rzeczywiście suchy.

Po czym poznać, że nawłoć jest dobrze wysuszona?

Dobrze wysuszone ziele nawłoci jest lekkie, suche i kruche, a cienkie łodyżki łamią się zamiast wyginać.

Sprawdź kilka elementów:

• liście są suche i łatwo kruszą się w palcach,
• drobne kwiaty i koszyczki nie są miękkie ani chłodne w dotyku,
• cienka łodyga łamie się z wyraźnym trzaskiem,
• w środku grubszego pędu nie czujesz wilgoci,
• susz nie pachnie stęchlizną,
• żółte kwiaty nadal mają żółtawy kolor, choć zwykle stają się nieco mniej intensywne,
• materiał nie ma brunatnych, wilgotnych ani spleśniałych fragmentów.

Jeżeli po zamknięciu niewielkiej ilości suszu w słoiku na 1–2 godziny ścianki zaparują albo nawłoć ponownie stanie się miękka, nadal zawiera za dużo wilgoci. Wyjmij ją i dosusz.

Nie przechowuj niedosuszonego ziela „na próbę”. Zamknięcie wilgotnej rośliny w szczelnym pojemniku tworzy bardzo dobre warunki do rozwoju pleśni.

Jak przechowywać suszoną nawłoć?

Całkowicie wysuszoną nawłoć przełóż do suchego, szczelnego pojemnika i trzymaj z dala od światła, wilgoci oraz źródeł ciepła. Najwygodniejszy będzie szklany słoik ze szczelną pokrywką.

Papierowa torba sprawdzi się na krótko po suszeniu lub do przechowywania całych, dużych pędów, ale nie chroni surowca przed wilgocią tak dobrze jak szkło. Jeżeli nawłoć ma zostać na wiele miesięcy, wybierz szczelny pojemnik.

Po wysuszeniu możesz oddzielić liście i kwiaty od grubych łodyg. Dzięki temu suszone ziele zajmuje mniej miejsca i jest od razu gotowe do użycia, np. gdy chcesz zrobić napar z nawłoci lub herbatkę.

Słoik postaw w ciemnej szafce. Nie trzymaj go przy kuchence, kaloryferze ani w miejscu nasłonecznionym. Podpisz pojemnik nazwą rośliny i datą zbioru. Jeśli zbierasz różne gatunki nawłoci, warto zapisać również gatunek: nawłoć pospolita, nawłoć kanadyjska czy nawłoć późna.

Źródła

1. 1. Zielnik lekarski – Nawłoć pospolita – https://pl.wikisource.org/wiki/Zielnik_lekarski/107
2. 2. Herba Virgaureae = Herba Solidaginis – ziele nawłoci jako surowiec farmakopealny – https://rozanski.li/341/herba-virgaureae-herba-solidaginis-ziele-nawloci-jako-surowiec-farmakopealny/
3. 3. Solidaginis virgaureae herba – https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/solidaginis-virgaureae-herba
4. 4. Let’s Preserve: Drying Herbs – https://extension.psu.edu/lets-preserve-drying-herbs
5. 5. Solidago virgaurea L. – https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:249947-1