Ashwagandha zakazana w Europie? Wyjaśniamy!

Jej sprzedaż jako żywności i składnika suplementów jest nielegalna w Danii. W Polsce pozostaje dozwolona, ale ograniczona – mamy limit ilości korzenia i witanolidów w dziennej porcji suplementów diety z ashwagandhą. Francuskie i holenderskie instytucje nie wprowadziły ogólnego zakazu, lecz wydały ostrzeżenia dotyczące bezpieczeństwa.

Doniesienia o „europejskim zakazie” wracają w mediach, ponieważ łączą ze sobą trzy różne sprawy: duński zakaz sprzedaży, ograniczenia stosowane w innych państwach oraz przeciwwskazania do stosowania ashwagandhy.

Ashwagandha to popularny suplement, reklamowany jako adaptogen, który przyczynia się do redukcji stresu. Sprawdzamy, dlaczego ashwagandha (Withania somnifera), stosowana w medycynie ajurwedyjskiej i znana też jako żeń-szeń indyjski - została zakazana w Danii. Dlaczego regulatorzy się nią zainteresowali i co nauka mówi o ryzyku dla wątroby, tarczycy i gospodarki hormonalnej?

Ashwagandha zakazana – skąd wzięły się te informacje?

Informacje o zakazie ashwagandhy pochodzą z Danii. Duński urząd ds. żywności podaje, że produktów zawierających Withania somnifera nie wolno sprzedawać w Danii jako żywności. Dotyczy to kapsułek, proszków, napojów, batonów i innych produktów spożywczych.

Nie oznacza to jednak, że ashwagandha została zakazana przez Unię Europejską. UE nie ma jednej szczegółowej listy dozwolonych i zabronionych roślin w suplementach, która obowiązywałaby identycznie we wszystkich państwach. Stosowanie roślin w żywności nadal podlega prawu krajowemu. Poszczególne państwa mogą więc dopuścić składnik, wyznaczyć dla niego limit albo zabronić sprzedaży.

Z tego powodu ten sam ekstrakt może być legalnie sprzedawany w Polsce, podlegać ostrzeżeniom we Francji i być niedozwolony w Danii.

Temat wrócił ze szczególną siłą po publikacji ocen bezpieczeństwa przez holenderski RIVM i francuską ANSES w 2024 roku. Obie instytucje zwróciły uwagę na wzmianki dotyczące wątroby, tarczycy, gospodarki hormonalnej, ciąży i interakcji z lekami.

Dlaczego ashwagandha jest zakazana w Danii?

Witania ospała budzi zastrzeżenia regulatorów, ponieważ zawiera substancje czynne, które mogą zmieniać funkcjonowanie układu nerwowego, hormonalnego i odpornościowego. Według instytucji regulacyjnych to działanie jest źródłem zarówno potencjalnych korzyści, jak i ryzyka.

Autorzy oceny ryzyka z 2020 r. (National Food Institute duńskiego Uniwersytetu Technicznego – DTU) uznali, że na podstawie dostępnych danych nie można wyznaczyć dawki, poniżej której ryzyko byłoby wykluczone. Raport nie wykazał, że każda ilość ashwagandhy jest toksyczna. Stwierdził, że dane nie są wystarczające, aby wskazać bezpieczny poziom spożycia.

Co więcej, suplementy diety są prawnie traktowane jako żywność. Nie muszą przechodzić takiego procesu rejestracji jak leki ani przedstawiać przed sprzedażą badań klinicznych potwierdzających skuteczność. Muszą natomiast spełniać wymagania prawa żywnościowego dotyczące bezpieczeństwa, składu, zanieczyszczeń i oznakowania.

Skoro nie udało się ustalić dawki uznanej za bezpieczną, Dania zakazała sprzedaży ashwagandhy jako żywności, decydując się na najbardziej restrykcyjne rozwiązanie.

Duńska ocena została później mocno skrytykowana przez naukowców. Zarzucano jej łączenie danych dotyczących korzenia, liści i różnych ekstraktów, opieranie wniosków na badaniach na zwierzętach i laboratoryjnych oraz niewystarczające uwzględnienie badań klinicznych, w których poważne działania niepożądane występowały rzadko.

W recenzowanym artykule z 2024 roku badacze związani z nauką o ajurwedzie zarzucili autorom duńskiego raportu między innymi:

• uwzględnianie badań nad różnymi częściami rośliny, mimo że ocena miała dotyczyć korzenia
• nadmierne opieranie wniosków na badaniach na zwierzętach i laboratoryjnych
• niewystarczające uwzględnienie badań klinicznych, w których poważne działania niepożądane nie występowały
• przedstawienie zmiany parametrów fizjologicznych jako ryzyka bez pełnej oceny jej znaczenia klinicznego

Krytycy zwracali też uwagę, że duńska ocena nie była klasycznym artykułem naukowym poddanym recenzji czasopisma. Była ekspertyzą przygotowaną dla organu administracji.

Danish ban on Ashwagandha: Truth, evidence, ethics, and regulations. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11403136/

Nie można jednak napisać, że raport został oficjalnie obalony. Późniejsze analizy instytucji z Francji i Holandii również zwróciły uwagę na możliwe ryzyko uszkodzenia wątroby, istotny wpływ na tarczycę i ingerencję w hormony tarczycy oraz możliwe interakcje z lekami. Francja i Holandia zdecydowały się jednak na ostrzeżenia i rekomendacje, a nie zakaz odpowiadający duńskiemu.

Ashwagandha zakazana w Danii – co dokładnie zdecydowano?

W kwietniu 2023 roku Dania zabroniła sprzedaży produktów żywnościowych zawierających ashwagandhę. Obejmuje to suplementy diety, proszki, napoje, herbaty, batony i inne produkty spożywcze.

Dlaczego akurat Dania zdecydowała się zakazywać ashwagandhy? Przepisy dotyczące roślin stosowanych w suplementach nie są ujednolicone w Unii Europejskiej. Komisja Europejska mówi, że państwa mogą ograniczać sprzedaż składnika na podstawie własnego prawa. Dania zastosowała więc zasadę ostrożności znacznie surowiej niż Polska, Francja czy Holandia. Nie czekała na ogólnounijną decyzję i zamiast wprowadzić limit lub ostrzeżenia, zupełnie zabroniła sprzedaży ashwagandhy.

W jakich krajach ashwagandha jest zakazana lub ograniczona?

Kraj lub obszar	Status	Co dokładnie oznacza?
Dania	Zakazana jako żywność	Nie wolno sprzedawać suplementów, proszków, napojów, herbat, batonów ani innych produktów spożywczych zawierających ashwagandhę. Zakaz nie zależy od dawki.
Polska	Legalna z ograniczeniami	Sproszkowany korzeń można stosować w ilości poniżej 3 g dziennie. Suma witanolidów nie może przekraczać 10 mg w zalecanej dziennej porcji suplementu.
Holandia	Legalna, ale odradzana przez RIVM	RIVM zaleca konsumentom, aby nie stosowali preparatów z ashwagandhą. To rekomendacja instytucji oceniającej ryzyko, a nie zakaz sprzedaży.
Francja	Legalna z ostrzeżeniami dla określonych osób	ANSES odradza stosowanie osobom z chorobami tarczycy, wątroby i serca, hiperandrogenizmem, kobietom w ciąży i karmiącym, osobom poniżej 18 lat oraz przyjmującym leki hamujące ośrodkowy układ nerwowy.
Unia Europejska	Brak wspólnego zakazu	Każde państwo może wprowadzać własne ograniczenia dotyczące roślin stosowanych w żywności i suplementach.

Czy ashwagandha szkodzi? Co mówi nauka?

Zwykle nie szkodzi. U większości zdrowych dorosłych ashwagandha jest dobrze tolerowana. W badaniach klinicznych trwających do 12 tygodni nie obserwowano efektów, które mogłyby budzić poważne wątpliwości. Witania od czasu do czasu powodowała nudności, biegunkę, dolegliwości żołądkowe i senność. Bardzo rzadko zdarzały się przypadki uszkodzenia wątroby oraz nadmiernego zwiększenia aktywności tarczycy.

Ashwagandha może też nasilać działanie leków uspokajających i nasennych oraz wchodzić w interakcje z lekami na tarczycę, ciśnienie, cukrzycę i odporność.

Ashwagandha-induced liver injury: A case series from Iceland and the US Drug-Induced Liver Injury Network. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31991029/

Ashwagandha as a Unique Cause of Thyrotoxicosis Presenting With Supraventricular Tachycardia. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35475098/

Czy ashwagandha jest zakazana w Polsce?

Nie. W Polsce ashwagandha pozostaje legalna i może być składnikiem suplementów diety. Według uchwały nr 7/2020 Zespołu do spraw Suplementów Diety z dnia 7 lutego 2020 r.:

• sproszkowany korzeń można stosować w ilości poniżej 3 g na dobę
• suma witanolidów nie może przekraczać 10 mg w zalecanej dziennej porcji
• przedsiębiorca powinien przedstawić specyfikację potwierdzającą zawartość witanolidów
• na etykiecie zaleca się ostrzeżenie dotyczące leków uspokajających, nasennych i przeciwpadaczkowych
• preparatu nie powinny stosować dzieci, kobiety w ciąży ani karmiące piersią

Ashwagandha zakazana… czy po prostu źle stosowana?

Zanim sięgniesz po ashwagandhę, sprawdź, czy:

• masz chorobę wątroby, tarczycy lub serca
• przyjmujesz leki na tarczycę
• stosujesz leki uspokajające, nasenne albo przeciwpadaczkowe
• przyjmujesz leki immunosupresyjne, przeciwcukrzycowe lub obniżające ciśnienie
• jesteś w ciąży lub karmisz piersią
• stosujesz jednocześnie kilka suplementów o podobnym działaniu
• produkt nie podaje części rośliny, rodzaju ekstraktu ani zawartości witanolidów

W razie wątpliwości, skonsultuj się z fitoterapeutą!

Dlaczego ashwagandha jest zakazana? FAQ

Dlaczego wycofują ashwagandhę?

Ashwagandhę mogą wycofać w danym kraju lub z konkretnego sklepu z powodu lokalnego zakazu, przekroczenia dopuszczalnej zawartości składników, niedozwolonych oświadczeń, błędów na etykiecie albo zastrzeżeń dotyczących bezpieczeństwa. Nie istnieje ogólne wycofanie wszystkich produktów z ashwagandhą w Unii Europejskiej.

Czy ashwagandha jest niebezpieczna?

Nie, ashwagandha nie jest niebezpieczna. U większości dorosłych jest bardzo dobrze tolerowana. To nie znaczy jednak, że nie wywołuje skutków ubocznych.

Dlaczego lekarze nie lubią ashwagandhy?

Lekarze na ogół nie lubią żadnych suplementów. Dawniej na kierunkach lekarskich uczono farmakognozji i zielarstwa. Potem te przedmioty zlikwidowano. Dziś praktycznie żaden lekarz nie wspiera naturalnych preparatów, które są ziołami lub suplementami. Większość lekarzy nie ma podstawowej wiedzy dotyczącej efektów roślin zielarskich, mimo iż w wielu przypadkach są one dobrze udokumentowane. Najłatwiej jest wrzucać wszystko do jednego worka pt. "nie działa, bo to suplement". I jeszcze mówić, że to "szarlataneria" ;)

W jakim kraju zakazano ashwagandhy?

Ashwagandha została zakazana jako żywność i składnik suplementów diety w Danii. Nie obowiązuje ogólny zakaz jej sprzedaży w całej Unii Europejskiej.

Źródła

1. Ashwagandha i kosttilskud og drikkevarer, 2023, https://foedevarestyrelsen.dk/kost-og-foedevarer/alt-om-mad/kemi-i-maden/mad-med-uoensket-kemi/ashwagandha
2. Danish ban on Ashwagandha: Truth, evidence, ethics, and regulations, 2024, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11403136/
3. Risk assessment of herbal preparations containing Withania somnifera (Ashwagandha), 2024, https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2024-0029.pdf
4. Avis relatif aux risques liés à l’utilisation des préparations de Withania somnifera dans les compléments alimentaires, 2023, https://www.anses.fr/fr/system/files/NUT2021SA0077.pdf
5. Uchwała nr 7/2020 Zespołu do spraw Suplementów Diety z dnia 7 lutego 2020 r. w sprawie stosowania Withania somnifera jako składnika suplementów diety, 2020, https://www.gov.pl/attachment/7f475f81-7a77-42d3-a614-c9b87dcb6ff1
6. Suplementy diety vs. produkty lecznicze, 2025, https://www.gov.pl/web/gis/suplementy-diety-vs-produkty-lecznicze2
7. Ashwagandha: Is it helpful for stress, anxiety, or sleep? Fact Sheet for Health Professionals, 2025, https://ods.od.nih.gov/factsheets/Ashwagandha-HealthProfessional/
8. Ashwagandha-induced liver injury: A case series from Iceland and the US Drug-Induced Liver Injury Network, 2020, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31991029/
9. Efficacy and Safety of Ashwagandha Root Extract in Subclinical Hypothyroid Patients, 2018, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28829155/
10. Ashwagandha as a Unique Cause of Thyrotoxicosis Presenting With Supraventricular Tachycardia, 2022, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35475098/
11. Does Ashwagandha supplementation have a beneficial effect on the management of anxiety and stress? A systematic review and meta-analysis, 2022, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36017529/
12. Effect of Ashwagandha extract on sleep: A systematic review and meta-analysis, 2021, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34559859/