Berberyna – przeciwwskazania. Kto nie powinien jej stosować?

Berberyna to naturalny związek chemiczny należący do alkaloidów, a dokładniej – alkaloid izochinolinowy pozyskiwany m.in. z berberysu. Ze względu na szerokie spektrum działania – wpływ na poziom glukozy we krwi, metabolizm, insulinę, cholesterol czy masę ciała – suplement diety z berberyną zyskał dużą popularność, zwłaszcza w kontekście odchudzania i cukrzycy typu 2.

Jednocześnie berberyna nie jest substancją obojętną. Może wchodzić w interakcje z lekami, wpływać na metabolizm wątrobowy i powodować skutki uboczne. Dlatego przed rozpoczęciem suplementacji berberyny warto znać jej przeciwwskazania i sytuacje, w których należy zachować szczególną ostrożność.

Spis treści

Berberyna – przeciwwskazania do stosowania

Choć berberyna wykazuje działanie przeciwzapalne i może wspierać gospodarkę glukozowo-insulinową, nie każdy powinien ją przyjmować.

Do głównych grup ryzyka należą:

• kobiety w ciąży i karmiące piersią
• osoby z chorobami wątroby lub nerek
• osoby przyjmujące leki przeciwcukrzycowe, na nadciśnienie, na cholesterol
• małe dzieci
• osoby z nadwrażliwością na alkaloidy

W tych przypadkach suplementacja berberyny powinna być zawsze skonsultowana z lekarzem lub fitoterapeutą.

Przeciwwskazania zdrowotne do stosowania berberyny

• Ciąża – czy berberyna jest bezpieczna dla kobiet w ciąży?

Nie. Berberyna nie jest zalecana w ciąży.

Berberyna to organiczny związek chemiczny, który może przenikać przez barierę łożyskową.

Badania przedkliniczne wskazują na potencjalne ryzyko dla rozwijającego się płodu, dlatego stosowanie suplementów diety z berberyną w ciąży uznaje się za przeciwwskazane, niezależnie od dawki berberyny czy formy (np. chlorowodorek berberyny, berberyna HCl).

• Karmienie piersią a berberyna

Ostrzegamy – w okresie laktacji również nie zaleca się przyjmować berberyny.

Suplementacja berberyny w czasie karmienia piersią to nie jest dobry pomysł. Szczegółowo omawiamy to zagadnienie w osobnym artykule: „Berberyna a karmienie piersią”.

• Choroby wątroby i nerek

Berberyna jest metabolizowana w wątrobie i wydalana m.in. przez nerki. U osób z niewydolnością wątroby, przewlekłymi chorobami nerek czy podwyższonymi enzymami wątrobowymi berberyna może nasilać działania niepożądane.

Dotyczy to szczególnie długotrwałej suplementacji oraz wysokiego dawkowania berberyny. W takich przypadkach warto skonsultować się z lekarzem.

• Nadwrażliwość i reakcje alergiczne na berberynę

Choć rzadko, berberyna może wywoływać reakcje nadwrażliwości, zwłaszcza u osób uczulonych na alkaloidy.

Możliwe skutki uboczne berberyny obejmują:

• dolegliwości żołądkowo-jelitowe
• biegunki, nudności
• bóle brzucha
• reakcje skórne

Wystąpienie takich objawów jest sygnałem do przerwania suplementacji.

Berberyna a leki – kiedy zachować szczególną ostrożność?

Berberyna może wpływać na metabolizm leków poprzez oddziaływanie na enzymy wątrobowe (m.in. CYP450). To oznacza realne interakcje z lekami.

• Berberyna a metformina – czy można je łączyć?

Tak, berberynę można łączyć z metforminą. W badaniach, w których oceniano jednoczesne stosowanie tych dwóch substancji, nie wykazano zwiększonego ryzyka hipoglikemii. Choć berberyna i metformina działają częściowo na podobne szlaki metaboliczne i obie obniżają poziom glukozy we krwi, ich połączenie nie prowadziło do nadmiernych spadków glikemii u pacjentów objętych badaniami. Z tego powodu berberyna bywa traktowana jako uzupełnienie terapii metforminą.

Więcej informacji przeczytasz w artykule: Berberyna a metformina

• Berberyna a leki obniżające poziom cukru we krwi

Berberyna obniża poziom glukozy we krwi. W połączeniu z:

• insuliną
• pochodnymi sulfonylomocznika
• innymi lekami przeciwcukrzycowymi

może zwiększać ryzyko niedocukrzeń. To jedno z najważniejszych przeciwwskazań do stosowania berberyny u osób leczonych farmakologicznie.

• Berberyna a leki na nadciśnienie i choroby serca

Berberyna to związek wpływający na ciśnienie krwi i rytm serca. U osób przyjmujących:

• leki hipotensyjne
• beta-blokery
• leki antyarytmiczne

berberyna może nasilać ich działanie, prowadząc do zawrotów głowy, osłabienia czy spadków ciśnienia.

Z czym nie łączyć berberyny? Interakcje i potencjalne zagrożenia

• Berberyna a alkohol

Te dwie substancje nie wchodzą w ostrą, toksyczną interakcję, ale berberyna w połączeniu z alkoholem to nie jest dobry pomysł. Obie substancje są metabolizowane w wątrobie i wpływają na gospodarkę glukozowo-insulinową, dlatego jednoczesne stosowanie może nasilać skutki uboczne berberyny, zwłaszcza dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Alkohol dodatkowo może obniżać poziom glukozy we krwi, co w połączeniu z berberyną zwiększa ryzyko niedocukrzeń, szczególnie u osób z cukrzycą lub insulinoopornością.

Okazjonalne niewielkie spożycie alkoholu nie jest formalnym przeciwwskazaniem do stosowania berberyny, jednak przy regularnym stosowaniu – zwłaszcza w celach metabolicznych lub przy chorobach wątroby – łączenie tych dwóch substancji jest niewskazane i obniża sens suplementacji.

Berberyna u dzieci i młodzieży – czy jest bezpieczna?

Berberyna nie jest zalecana małym dzieciom.

Jednak wygląda na to, że może być stosowana przez młodzież od 12 lat wzwyż.

Według metaanalizy badań z 2020 r. berberynę podawano nawet młodszym dzieciom (3-10 lat). [1] Jednak dla zachowania ostrożności zalecałabym nie podawać jej poniżej 12 r.ż.

Autorzy tej metaanalizy rozważali skuteczność berberyny w przypadku zakaźnej biegunki i okazało się, że połączenie jej z antybiotykami dawało dobre rezultaty. Nie odnotowano poważnych działań niepożądanych.

Jeśli Twoje dziecko ma nadwagę lub otyłość i inne problemy metaboliczne, a nie chcesz podawać mu leków, skorzystaj z konsultacji u fitoterapeuty, żeby dowiedzieć się, czy berberyna mu pomoże i ustalić odpowiednią dawkę.

1. Berberine for diarrhea in children and adults: a systematic review and meta-analysis. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7586028/

Kiedy należy przerwać stosowanie berberyny?

Stosowanie berberyny należy przerwać w sytuacji, gdy pojawiają się wyraźne skutki uboczne i nie mijają po okresie adaptacji (trwającej kilka dni). Najczęściej są to dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nasilone nudności, biegunka, skurcze jelit lub ból brzucha. Może pojawić się też wyraźne osłabienie, zawroty głowy, uczucie „rozbicia” albo symptomy sugerujące zbyt silne obniżenie poziomu glukozy we krwi, zwłaszcza jeśli berberyna działa intensywnie już przy niskiej dawce.

Podsumowanie

Berberyna jest substancją pochodzenia roślinnego. Z chemicznego punktu widzenia berberyna jest związkiem, który należy do grupy alkaloidów. Berberyna może wspomagać gospodarkę energetyczną, obniżać cukier we krwi i poziom cholesterolu, a także wspierać wątrobę.

Jej działanie na organizm jest znaczące, dlatego nie każdy powinien ją stosować. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby przyjmujące leki obniżające poziom cukru i cholesterolu we krwi oraz leki na nadciśnienie. Berberyny nie powinno się podawać małym dzieciom, ale młodzież może zmniejszoną porcję stosować – po konsultacji z fitoterapeutą. Stosowanie berberyny należy przerwać w przypadku wystąpienia nasilonych lub utrzymujących się działań niepożądanych.

Napisała Danka Błaszczak