Dzika róża (Rosa canina) – właściwości lecznicze, na co pomaga i przeciwwskazania

Dzika róża (Rosa canina L.) to kolczasty krzew spotykany na miedzach, przy drogach i na skrajach lasów. Jej czerwone owoce są cenione w zielarstwie i kuchni: nadają naparom przyjemną kwaskowatość, a przetworom wyrazisty smak. Przygotowuje się z nich napary, soki, syropy, przeciery, konfitury i proszki. 1 2

Dzika róża wykazuje właściwości lecznicze związane z obecnością witaminy C, flawonoidów, karotenoidów, pektyn, garbników i kwasów organicznych. Owoce pomagają utrzymać prawidłową odporność, wykazują działanie ściągające i znajdują zastosowanie przy osłabieniu, rekonwalescencji oraz niektórych dolegliwościach jelitowych. Ich działanie i zastosowanie zależą jednak od formy – inaczej wykorzystasz świeży owoc, inaczej napar, proszek czy skoncentrowany ekstrakt.

To, co zwykle nazywamy owocem dzikiej róży, z botanicznego punktu widzenia wcale nie jest prawdziwym owocem, lecz owocem pozornym. Mięsista, czerwona część powstaje z rozrośniętego dna kwiatowego, a właściwe owoce kryją się w środku w postaci drobnych niełupek.

Dawniej dzika róża miała znaczenie znacznie bardziej praktyczne niż zielarskie. Podczas II wojny światowej jej owoce zbierano na dużą skalę jako źródło witaminy C, gdy dostęp do cytrusów był ograniczony. W różnych częściach Europy róża znalazła również własne kulinarne tradycje – w Szwecji z owoców przygotowuje się słodką zupę nyponsoppa, podawaną na ciepło lub zimno, często jako deser. Wykorzystuje się z resztą nie tylko owoce. Płatki róży są jadalne i od pokoleń służą do przygotowywania konfitur, syropów i aromatyzowania słodyczy – w Polsce trudno o bardziej klasyczny przykład niż konfitura różana zamknięta w środku pączka.

Dzika róża jest ceniona za swoje piękno, smak płatków oraz owoców, a także za zawartość cennych składników. W owocach występuje cały zespół substancji aktywnych, które odpowiadają za ich działanie prozdrowotne i szerokie zastosowanie. W artykule opisuję właściwości dzikiej róży. Poznaj właściwości róży i Dowiedz się, na co pomaga, jak ją spożywać oraz kiedy lepiej zrezygnować z preparatów z dzikiej róży.

Dzika róża – właściwości prozdrowotne

Owoce dzikiej róży zawierają bogactwo związków bioaktywnych, takich jak witamina C, flawonoidy, karotenoidy, pektyny, garbniki i kwasy organiczne. Ten cenny surowiec wykorzystuje się w zielarstwie i przemyśle spożywczym.

Poszczególne składniki odpowiadają za różne właściwości dzikiej róży:

• Witamina C, czyli kwas askorbinowy, wspiera odporność, uczestniczy w tworzeniu kolagenu i zwiększa wchłanianie żelaza z produktów roślinnych. Z tego względu owoce dzikiej róży są cenione jako naturalne źródło witaminy C. Pamiętaj, że najwyższa zawartość naturalnej witaminy C jest w świeżych owocach. W suszu czy w przetworach nie ma jej prawie wcale, ponieważ szybko się ulatnia pod wpływem wysokiej temperatury.
• Galaktolipidy odpowiadają za właściwości przeciwzapalne dzikiej róży. Dzięki nim preparaty z owoców wspierają stawy i wspomagają ich ruchomość. Mogą obniżyć stan zapalny w stawach.
• Pektyny wspierają prawidłową pracę jelit, ponieważ wiążą wodę i zwiększają objętość treści pokarmowej.
• Garbniki działają ściągająco, dlatego dzika róża pomaga przy nadmiernej aktywności jelit, czyli w biegunce.
• Kwasy organiczne, takie jak kwas jabłkowy i cytrynowy, pobudzają pracę przewodu pokarmowego. Owoce dzikiej róży spożyte razem z pestkami mogą zadziałać łagodnie przeczyszczająco.
• Owoc róży zawiera również karotenoidy, w tym likopen i beta-karoten, które pozytywnie wpływają wzrok i są przeciwutleniaczami.
• A także witaminy z grupy B oraz witaminy E i K. Ich ilość zależy od odmiany, dojrzałości owoców i sposobu przetwarzania surowca.
• Dzika róża wykazuje działanie antyoksydacyjne dzięki obecności flawonoidów, karotenoidów i innych związków o działaniu antyoksydacyjnym. Związki te neutralizują wolne rodniki.

2 3 4 5

Owoc dzikiej róży – na co pomaga?

• Przeziębienia i infekcje. Dzika róża zawiera flawonoidy i inne związki bioaktywne, którym przypisuje się działanie przeciwzapalne i przeciwinfekcyjne Dlatego owoce dzikiej róży od dawna wykorzystuje się podczas przeziębienia i infekcji, najczęściej w postaci naparów, syropów i innych przetworów.
• Profilaktyka infekcji. Dzika róża dostarcza mnóstwo składników bioaktywnych, takich jak witamina C i polifenole, które wykazują właściwości przeciwutleniające są potrzebne do prawidłowego działania układu odpornościowego. Z tego względu owoce, herbata i przetwory z dzikiej róży spożywane jesienią pomagają zbudować mocną odporność na zimę!
• Dolegliwości jelitowe. W medycynie ludowej dzika róża miała szerokie zastosowanie przy zaburzeniach pracy przewodu pokarmowego. Garbniki działają ściągająco, dlatego stosowano ją przy biegunce. Pektyny z kolei wiążą wodę w jelitach i pomagają przesuwać treść pokarmową, regulując wypróżnianie. Większa ilość owoców działa łagodnie przeczyszczająco.
• Osłabienie i przemęczenie. Dzika róża jest wysoce odżywczym surowcem, dlatego w medycynie ludowej zalecano ją przy osłabieniu. A dziś znajduje zastosowanie w okresach przemęczenia i nadmiernego stresu.
• Rekonwalescencja. Zastosowanie owoców róży obejmowało dawniej również okres po przebytej chorobie. Przetwory z owoców podawano osobom wracającym do zdrowia.

2 3 4 6

Jak spożywać dziką różę?

Dzika róża jest dostępna w kilku formach, które różnią się sposobem przygotowania i zawartością składników aktywnych:

• Napar – zalej pocięte, świeże lub suszone owoce (razem z pestkami) wrzącą wodą i przykryj. Możesz dodać inne sezonowe owoce suszone, np. aronię, jagody czy głóg.
• Susz – możesz kupić całe lub krojone owoce i przygotować z nich napar albo odwar.
• Proszek – to zmielone owoce razem z pestkami. Możesz je dodać do jogurtu, owsianki, koktajlu lub innego posiłku. W ten sposób zjadasz cały rozdrobniony surowiec razem z zawartym w nim błonnikiem.
• Przetwory – z róży robi się soki, syropy, przeciery, dżemy i konfitury. Ja kiedyś przywiozłam taki dżem z Czarnogóry – bardzo polecam. Marka Bakina Tajna :)
• Ekstrakt z dzikiej róży – może być do spożycia lub jako kosmetyk. Znajdziesz go w płynie, w proszku lub w kapsułkach.
• Olej z nasion dzikiej róży – to bardzo ciekawy produkt do użycia kulinarnego lub kosmetycznego. Olej jest bardzo lekki i świetnie nadaje się do pielęgnacji cery.

Dzika róża – przeciwwskazania do stosowania i środki ostrożności

Dzika róża nie ma dobrze udokumentowanych przeciwwskazań do stosowania w typowych ilościach spożywczych. Nie używaj jej jednak, jeśli masz alergię na owoce róży lub składniki preparatu. Większe ilości proszku mogą powodować wzdęcia.

Jeśli masz kamicę szczawianowo-wapniową lub chorobę nerek, zwróć uwagę na dawkę witaminy C w suplementach i ekstraktach. Duże dawki kwasu askorbinowego zwiększają wydalanie szczawianów z moczem i mogą sprzyjać powstawaniu kamieni szczawianowo-wapniowych. Dotyczy to zwłaszcza skoncentrowanych preparatów ze względu na wysoką zawartość witaminy C, a nie zwykłej porcji owoców czy herbaty.

Owoce dzikiej różny nie powinny Ci zaszkodzić, jeśli jesteś w ciąży lub karmisz piersią. Nie zaszkodzą też dziecku. To składnik spożywczy, taki sam jak jabłka, jagody, cytrusy i inne owoce.

Wewnątrz owocu dzikiej róży, pomiędzy niełupkami, znajdują się sztywne włoski, które mogą podrażniać błonę śluzową jamy ustnej i gardła. Dlatego przed jedzeniem świeżych owoców trzeba dokładnie usunąć ich środek, a napary z rozdrobnionego surowca starannie przecedzić.

Dzika róża FAQ – często zadawane pytania

Odpowiedzmy sobie na najpopularniejsze pytania o owoce Rosa canina.

Czy dzika róża obniża ciśnienie krwi?

Takie działanie zaobserwowano po zastosowaniu dużej ilości sproszkowanych owoców. Osoby spożywające 40 g proszku dziennie przez 6 tygodni miały o około 3,4% niższe ciśnienie skurczowe niż po napoju kontrolnym. Dzika róża nie obniżyła natomiast ciśnienia rozkurczowego. Wyniku nie można przenieść na zwykły napar 9.

Ile razy dziennie można pić dziką różę?

Napar z dzikiej róży można pić 3–4 razy dziennie. Tradycyjnie na jedną porcję stosuje się 2–5 g surowca. Jeśli korzystasz z gotowej herbaty lub mieszanki, przygotuj ją zgodnie z zaleceniami producenta. 8

Czy dzika róża jest dobra na stawy?

Tak, ale najlepiej udokumentowane działanie dotyczy konkretnej formy – proszku z owoców i nasion dzikiej róży. Preparat stosowany przez kilka miesięcy zmniejszał ból i sztywność u osób z chorobą zwyrodnieniową stawów. Metaanaliza trzech badań również wykazała zmniejszenie bólu, choć autorzy ocenili liczbę dostępnych danych jako niewielką. 7

Ile witaminy C ma dzika róża?

Dzika róża jest bogatym źródłem witaminy C. W dojrzałych świeżych owocach Rosa canina L. oznaczono około 417 mg kwasu askorbinowego w przeliczeniu na 100 g. Zawartość witaminy C nie jest jednak stała – zależy od dojrzałości owoców oraz sposobu ich suszenia, przechowywania i przetwarzania. Pamiętaj, że ta witamina jest wrażliwa na temperaturę! 10

Źródła

1. 1. Róża dzika. https://pl.wikipedia.org/wiki/R%C3%B3%C5%BCa_dzika
2. 2. Dzika Róża (Rosa canina L.) – chemizm i zastosowanie w lecznictwie. https://www.czytelniamedyczna.pl/2661,dzika-roza-rosa-canina-l-chemizm-i-zastosowanie-w-lecznictwie.html
3. 3. Owoc dzikiej róży – Fructus Rosae. https://rozanski.li/2215/owoc-dzikiej-rzy-fructus-rosae/
4. 4. Vitamin C – Health Professional Fact Sheet. https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminC-HealthProfessional/
5. 5. An antiinflammatory galactolipid from rose hip (Rosa canina) that inhibits chemotaxis of human peripheral blood neutrophils in vitro. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12880322/
6. 6. Rosa canina – Dog Rose. https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Rosa+canina
7. 7. A powder made from seeds and shells of a rose-hip subspecies (Rosa canina) reduces symptoms of knee and hip osteoarthritis: a randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16195164/
8. 8. Rose Hip. https://www.drugs.com/npp/rose-hips.html
9. 9. Effects of rose hip intake on risk markers of type 2 diabetes and cardiovascular disease: a randomized, double-blind, cross-over investigation in obese persons. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22166897/
10. 10. Extraction and quantitative determination of ascorbic acid during different maturity stages of Rosa canina L. fruit. https://doi.org/10.1016/j.jfca.2007.11.007